Қазақстанда қалай несиесіз бизнес бастауға болады

400 АЕК-КЕ ДЕЙІНГІ ГРАНТТАР

Елімізде бизнесті несиесіз бастау әбден мүмкін – бірқатар жобаларды мемлекет пен түрлі қорлар гранттар арқылы қаржыландырады. Мұндай қаражат мақсатқа сай жұмсалса, қайтару талап етілмейді.

Мәселен, жаңадан кәсіп бастаушыларға арналған ең кең таралған қолдау тетіктерінің бірі – 400 айлық есептік көрсеткішке дейінгі (шамамен 1,7 млн теңге) мемлекеттік гранттар.

Өтінім Business.enbek.kz порталы арқылы қабылданады. Бағдарлама кәсіпкерлікке енді қадам басқандарға арналған. Оған:

• жұмыссыз азаматтар;
• ісін енді бастаған кәсіпкерлер;
• тіркелгеніне үш жылдан аспаған жеке кәсіпкерлер қатыса алады.

Грант бір рет беріледі және шағын бизнесті іске қосуға бағытталған. Қаражатты құрал-жабдық, техника, шикізат сатып алуға немесе қызмет түрін дамытуға жұмсауға болады.

Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің мәліметінше, былтыр әлеуметтік осал санаттағы азаматтарға жаңа бизнес-бастамаларды іске асыру үшін 400 АЕК-ке дейінгі көлемде 9 239 грант берілген.

«БИЗНЕСТІҢ ЖОЛ КАРТАСЫ»: 5 МЛН ТЕҢГЕГЕ ДЕЙІНГІ ГРАНТТАР

Ірі жобалар үшін «Бизнестің жол картасы» мемлекеттік бағдарламасы бар. Ол жаңа жұмыс орындарын құруға және экономиканың басым секторларын дамытуға бағытталған. Бағдарлама субсидиялар, гранттар, несие кепілдіктері және білім беру жобалары арқылы іске асады. Оған:

• моноқалаларда, шағын қалалар мен ауылдық елді мекендерде тұратын жаңа кәсіпкерлер;
• экономиканың басым секторларында жұмыс істеп жатқан кәсіпкерлер;
• сыртқы экономикалық қызмет кезінде валюталық тәуекелдерді төмендетуді қалайтын компаниялар;
• қаржылық емес қолдауға мұқтаж кәсіпкерлер, соның ішінде кеңес беру, оқыту және сервистік көмек қажет ететіндер қатыса алады.

Бағдарлама шеңберінде кәсіпкерлер жаңа бизнес-идеяларды жүзеге асыру үшін 2 млн-нан 5 млн теңгеге дейін грант ала алады.

Жобалар бірнеше критерий бойынша бағаланады:

• бизнестің экономикалық әлеуеті;
• әлеуметтік маңызы;
• қаржылық модельдің өміршеңдігі.

Әдетте үміткер толыққанды бизнес-жоспар дайындап, жоба құнының шамамен 10%-ын өз қаражатынан салуы тиіс.

Өтінімдер Qoldau цифрлық платформасы арқылы қабылданады.

BUSINESS QOLDAU ИННОВАЦИЯЛЫҚ ГРАНТТАРЫ

Кәсіпкерлерді қолдау орталықтары өткізетін байқауларға да қатысуға болады. Соның бірі – Business Qoldau бастамалары.

Кәсіпкерлер басым салалардағы жобаларды дамыту үшін 2 млн-нан 10 млн теңгеге дейін грант ала алады.

Жобаларды іріктеу  бірнеше кезеңнен тұрады:

• байқауға тіркелу;
• бизнес негіздері бойынша оқыту;
• бизнес-жоспар ұсыну;
• жобаны комиссия алдында қорғау.

Осы кезеңдерден сүрінбей өткен үміткердің жобасы қаржылай қолдауға ие болады.

QAZINNOVATIONS ГРАНТТАРЫ

Қазақстандық стартаптар QazInnovations ұлттық инновациялар агенттігінің гранттарына да үміткер бола алады.

Мысалы, технологияларды коммерцияландыру бағдарламалары аясында өнімді дамыту және нарыққа шығару үшін 20 млн теңгеге дейін қаржы бөлінеді.

Бұл гранттар негізінен IT, ғылым және инженерия салаларындағы технологиялық жобаларға бағытталған.

Өтінім беру үшін жоба мына талаптарға сай болуы қажет:

• өнімнің прототипі немесе MVP-нұсқасының болуы;
• әзірлеушілер командасының болуы;
• нақты бизнес-модель мен коммерцияландыру стратегиясының болуы.

«ДАМУДЫҢ» ҚОЛДАУЫ

Кәсіпкерлер бизнесін дамытып, қаржылық жүктемені азайтуға қолдау алу мақсатында «Өнеркәсіпті дамыту қоры» АҚ немесе «Даму» кәсіпкерлікті дамыту қоры сияқты кәсіпкерлікті қолдау институттарына жүгіне алады.

«Даму» қоры кәсіпкерлерге максималды сомасы 15 млрд теңге, 5 жыл мерзімге дейін несие түрінде қолдау көрсетеді. Қарыз алушы үшін пайыздық мөлшерлеме 6%-дан 10%-ға дейін, бизнес санаты мен бағдарлама шарттарына байланысты белгіленеді.

Қолдау мына кәсіпкерлерге арналған:

• микро және шағын бизнес – инвестициялар салуға және айналым қаражатын толықтыру үшін;
• орта және ірі бизнес – ірі жобаларды жүзеге асыруға немесе қолданыстағы несиелерді қайта қаржыландыру үшін;
• моноқалалардан, ауылдық елді мекендер мен шағын қалалардан шыққан кәсіпкерлер – қаржыландыруға шектеулі қолжетімділік жағдайында;
• экологиялық және әлеуметтік маңызы бар бастамаларды іске асыруға бағытталған әлеуметтік жобалар.

«ҮМІТ» БАҒДАРЛАМАСЫ

Қазақстанда әйелдер кәсіпкерлігін қолдау бағдарламалары белсенді түрде дамып келеді. 2024 жылы «Даму» қоры іске қосқан «Үміт» бағдарламасы әйелдер бизнесін қаржыландыруға бағытталып отыр. Бағдарлама аясында инвестиция мен айналым қаражатын толықтыру үшін жылдық 16,5% мөлшерлемемен, мерзімі 7 жылға 100 млн теңгеге дейінгі қарыз ұсынылады.

Бұған қоса, елімізде әйелдер кәсіпкерлігін дамыту орталықтары жұмыс істейді. Бұл орталықтарда әйелдерге кеңес беру, оқыту, қаржыландыруда қолдау көрсету, сондай-ақ табысты кәсіп жүргізу үшін маңызды дағдыларды дамытуға көмек көрсетіледі.

ХАЛЫҚАРАЛЫҚ БАҒДАРЛАМАЛАР

Елімізде кәсіпкерлікті дамыту мен бизнес-орта сапасын жақсартуға бағытталған халықаралық бағдарламалар да жұмыс істейді. Мысалы, БҰҰ-ның Даму бағдарламасы энергетикалық тиімділік және жаңартылатын энергия көздері саласындағы жобаларға бағытталған. Ал АҚШ Халықаралық даму агенттігінің (USAID) жобасы Орталық Азияда, соның ішінде Қазақстанда бизнесті қолдауға арналған.

Бұл бағдарламалар әртүрлі міндеттерді шешуді көздейді. Мәселен, осал топтарды экономикаға интеграциялау мен компанияларды халықаралық нарықтарға шығару мәселелері. Қолдау кімдерге беріледі:

• бәсекеге қабілетті экономиканың салаларында жұмыс істейтін кәсіпкерлер мен компанияларға;
• кәсіпкер әйелдерге, жастарға және ұлттық экономикаға интеграциялауды қажет ететін осал топтарға;
• стартаптар мен цифрлық және жасыл экономикаға бағытталған кәсіпорындарға;
• жаңа аймақтық және әлемдік нарықтарға шығуды көздеген компанияларға.

КРАУДФАНДИНГ ЖӘНЕ БИЗНЕС-ИНКУБАТОРЛАР

Краудфандинг кәсіпкерлерге жобаны жүзеге асыру үшін қаражат жинауға көмектеседі. Ол үшін арнайы платформалар арқылы қарапайым адамдардан қаражат тартуға болады. Мысалы, Kickstarter және Indiegogo кәсіпкерлерге өз идеяларын кең аудиторияға ұсынып, көпшілік арасынан қаржыландыруды тартуға жағдай жасайды. Бұл үшін стартаптар өз өнімін немесе қызметін, сондай-ақ табысты болған жағдайда компанияның үлесін ұсынуы мүмкін. Кейбір жобалар (әдетте, әлеуметтік маңызды жобалар) қайырымдылық ретінде қаражат тартады.

Қаржылық қолдауды стартап экожүйесі арқылы да алуға болады. Мәселен, Astana Hub халықаралық технопаркі технологиялық компанияларға арналған акселерация және инкубация бағдарламаларын жүзеге асырады.

Мұндай бағдарламаларға қатысушылар:

• кәсіпкерлік негіздері бойынша білім алады;
• инвесторлармен байланыс орнатады;
• өнімді жетілдіру және нарыққа шығару бойынша қолдауға ие болады.

Кей жағдайда үздік жобалар қосымша гранттық қаржыландыруға немесе инвестиция тартуға мүмкіндік алады.