×
432.69
455.32
6.81
#қаңтар қақтығысы #Ресей-Украина соғысы #әкімге үш сұрақ #лот ашар #кибербуллинг #жаңа облыстар #коронавирус #hi-tech
432.69
455.32
6.81

Қарызға батқан Даму банкі: Тоқаевтың сыны расталды

05.05.2022, 09:04
Коллаж: ulysmedia.kz.

Қазақстан президенті Қасым-Жомарт Тоқаев секілді KPMG халықаралық компаниясының инспекторлары Қазақстанның Даму банкін таңдамалылар банкі деп есептейді. Ал мұның өзі олардың пайымдауынша, Қазақстан экономикасына ғана емес, қаржы институтының өзіне де зиян. Ulysmedia.kz тілшісі ҚДБ-ның 2021 жылға арналған қызметі туралы аудиторлық есеппен мұқият танысып, мемлекеттік банктің былтыр қанша несие бергені және ҚДБ-ның жұмыстан босатылған топ-менеджерлерінің «қажырлы» еңбегі үшін қандай сыйақы алғаны туралы ақпаратты жариялауды жөн көрді.

Қанша ақша берді

Былтыр мемлекетке тиесілі қаржы институты қазақстандық бизнесмендерге 610 млрд теңге берген. Осылайша, ҚДБ-ның несие портфелі 2021 жылдың соңында 2,37 трлн теңгені құрады. Қаражат өте қомақты, ол мыңдаған кәсіпорынды қолдауға жетеді.

Бірақ, аудиторлардың байқауынша, несие портфелінің 60%-дан астамы тек 10 қарыз алушының үлесіне тиген екен. ҚДБ оларға жалпы сомасы 1,5 триллион теңге берген. Яғни олардың әрқайсысы орта есеппен 150 миллиард теңгеден алған. 2020 жылдың аяғында мұндай ірі қарыз алушылар саны небары 8 болған. Олардың үлесі ол тұста 1,4 трлн теңгені құраған. Сонымен бірге, 2021 жылдың аяғында жеті қарыз алушыда ҚДБ-дағы жалпы несие портфелінің 10%-дан астам несиесі бар. Өткен жылдың аяғында олардың саны бар-жоғы 6 еді. Егер осы мега-қарыз алушылардың ең болмағанда біреуі кенеттен төлемдерін төлей алмаса, ҚДБ күрделі мәселелерге тап болады.

ҚДБ қаржыландыратын жобалары иегерлерінің ішінде Транстелеком (Нұрали Әлиев), Talas Investment (Серікжан Сейітжанов), RG-Brands (Қайрат Мәжібаев), Hyundai Trans Kazakhstan (Нұрлан Смағұлов), Қазақтелеком (Қайрат Сатыбалды), YDD Корпорация (ағайынды Нығматуллиндер), Атырау мұнай өңдеу зауыты (Шухрат Данбай) мен Aktau Tourism City LTD (Асқар Мамин) және т.б компаниялар бар.

Банкке қандай қауіп бар?

Тәуелсіз аудиторлар өз есебінде атап өткендей, ҚДБ қарыз алушыларының төлемдері бойынша тәуекел жетіп артылады. Тіпті бұрынғыдан да көп. 2020 жылдың аяғында аудиторлар ҚДБ-ның несиелік шығындарын 112 миллиард теңге деп есептеп шығарған. Бұл көрсеткіш қазірдің өзінде 142 миллиард теңге. Күтілетін несиелік шығындардың 30 миллиард теңгеге артуы бірқатар несие түрлерінің сапасының нашарлауымен байланысты. Геосаяси шындық пен санкциялар даму банкінің негізгі қарыз алушыларының әл-ауқатына кері әсер етуі әбден мүмкін.

Лизингті қызмет көрсетудің жағдайы да бұдан жақсы емес. 2021 жылдың аяғында жалдау бойынша дебиторлық берешектердің жалпы балансты құнының 44% үш топқа топтастыруға болатын 8 жалға алушыдан келді. Бұл ретте осы жалпы баланс құнының 92%-ы «ҚТЖ» ҰК» АҚ тобына және ұлттық теміржол операторына коммерциялық тәуелді компанияларға тиесілі. Бұл олардың кәсіпкерлік қызметінің сипаты мен салалық бағыттылығына байланысты, аудиторлар атап өткендей, несиенің шоғырлану қаупіне де әкеледі.

Сонымен қатар, теңгенің ақпан айындағы құнсыздануын ескере отырып, есепте атап өтілгендей, ҚДБ-нің валюталық тәуекелі жүзеге асырылды, бұл банктің биылғы міндеттемелерінің көлемін ұлғайтады. Қаржы институтының борышты міндеттемелері 2021 жылдың соңында 3,2 трлн теңгені құрады, оның 45 пайызы АҚШ долларында көрсетілген.

Жетпесе қарыз аламыз

Одан бөлек ҚДБ қызметін жүргізу үшін қарыз ала берген. Банк «Бәйтерек» холдингінен жылдық 0,08-0,15%-бен 238 млрд теңге, Қытай даму банкінен 155,4 млн доллар қарыз алған. Айтпақшы, осыдан бір жыл бұрын ҚДБ дәл осы қаржы институтынан 310 миллион доллар қарыз алған болатын.

Қолданыстағы несиелердің басым бөлігі мұнай өңдеу зауыттарына тиесілі – барлығы 498,5 млрд теңгеге жуық. Екінші орында металлургия саласы – 405,5 миллиард, үшінші орында жалпы несиесі 309,5 миллиард теңгені құрайтын тау-кен өнеркәсібі саласының өкілдері.

Айлыққа кеткен миллиардтар

Бір жыл ішінде экономиканы несиелендіруге 610 миллиард теңге жұмсаған банктің топ-менеджерлері өздерін жарылқауды да ұмытпапты. Кадрлық шығындар, тексерілген есеп бойынша 3,2 млрд теңгені құраған. Басқару шығындарына қосымша 586,6 млн теңге қажет болған. Оның 235,6 миллионы директорлар кеңесінің мүшелеріне төленген. Оның құрамына жеті адам кіреді. Олардың әрқайсысы ай сайын үш миллион теңгеден сәл аз табыс тапқан екен. Сонымен қатар, ҚДБ басқарма мен басқарушы директорларын ұстауға тағы 351 миллион теңге жұмсалған

Еске сала кетсек, 2019 жылдан 2022 жылдың ақпанына дейін Абай Сарқұлов «Қазақстанның Даму банкі» АҚ басқарма төрағасы болған. 11 қаңтарда Президент Қасым-Жомарт Тоқаев «ҚДБ шын мәнінде қаржы-өндірістік және құрылыс топтары өкілдерінің тар шеңберінің жеке банкіне айналды» деп мәлімдеген еді. 17 қаңтарда президенттің мәлімдемесі мен өзінің отставкаға кету ықтималдығы жайлы Абай Сарқұлов журналистерге былай деген:

«Мен үшін кету ең оңай жол болар еді. Бірақ президент міндет қойды, оны орындау керек. Біз қашып кетпейміз және банкке айтылған сын орынды деп есептейміз. Біз өз қызметімізді қайта құрылымдаймыз, ешқандай ақтау мен ақтауға болмайды».

Алайда, екі жыл бойы бір іскер топтарға несие беріп келген топ-менеджердің екпіні көп ұзамай басылды да, 25 қаңтарда қызметінен босатылып, 16 ақпанда бұл қызметке Руслан Ысқақов тағайындалды.