Қазақстанға төртінші мұнай өңдеу зауытын салу қажет болған ең тиімді кезең өтіп кеткен болуы мүмкін. Мұндай пікірді мұнай-газ саласының сарапшысы Абзал Нарымбетов айтты, деп хабарлайды Ulysmedia.kz.
ҚАТЕ ШЕШІМ
Сарапшының айтуынша, осыдан шамамен 10 жыл бұрын Қазақстан алдында екі жол тұрған: жаңа МӨЗ салу немесе қолданыстағы үш зауытты жаңғырту. Билік екінші нұсқаны таңдады.
Алайда уақыт өте келе бұл шешім күткендегіден әлдеқайда қымбатқа түсті. Үш зауытты жаңғыртуға жұмсалған шығын бастапқы сметадан екі есе асып, 6-7 млрд долларға жеткен.
Абзал Нарымбетовтің сөзінше, мұндай қомақты қаражатқа әлемдік деңгейдегі жаңа мұнай өңдеу зауытын салуға болар еді.
– Мұнай өндіру көлемі рекордтық деңгейге жеткеніне қарамастан, Қазақстан әлі күнге дейін ішкі нарықты толық қамтамасыз ете алмай отыр. Авиациялық отын тапшылығы 40 пайызға дейін жетеді, ал дизель отыны жылына 0,5-1 млн тоннаға дейін жетіспейді. Осы қаржыға терең өңдеу деңгейі жоғары, экологиялық талаптарға сай және өндірістік қуаты жеткілікті жаңа МӨЗ салуға мүмкіндік болған еді, – дейді сарапшы.
Оның пікірінше, мұндай зауыт ішкі сұранысты толық жауып қана қоймай, артық өнімді экспортқа шығаруға да мүмкіндік берер еді.
РЕСЕЙ ФАКТОРЫ
Қазақстан он жыл бұрын төртінші мұнай өңдеу зауытын салғанда, қазір көрші елдерге мұнай өнімдерін жеткізетін ірі экспорттаушыға айналар еді. Астана отын тапшылығы мәселесін шешумен айналыспас еді, себебі өндіріс көлемі жеткілікті болар еді.
Төртінші мұнай өңдеу зауытының қажеттілігі Ресей мұнай өнімдерінің экспортын шектеген кезде ерекше байқалды. Украина дрондарының шабуылдарынан кейін Ресей бірқатар бағыт бойынша жеткізілімдерді тоқтатты.
Айта кетейік, Ресей әлемдегі дизель отынының ірі экспорттаушыларының бірі болған және Қазақстанға авиациялық отынның едәуір бөлігін жеткізіп келген.
– Орталық Азия үшін бұл өте ауыр соққы болды. Маусым айында Ресейдің аймаққа авиациялық отын экспорты 90 пайыздан астамға қысқарды. Тәжікстан шамамен 60 күндік қорымен ғана қалды. Ал Қырғызстан, керісінше, өз аумағынан отын шығаруға тыйым салды. Алда дизель мен жылытуға сұраныс артатын қыс келе жатыр. Ресейге арқа сүйеп келген аймақ үшін бұл үлкен тәуекелге айналды, – дейді Абзал Нарымбетов.
Сарапшының пікірінше, егер Қазақстан он жыл бұрын төртінші МӨЗ салып үлгерсе, бүгінде Орталық Азиядағы негізгі мұнай өнімдерін жеткізуші елдердің біріне айналар еді.
БАСҚА ЕЛДЕР АЛҒА ЖЫЛЖЫП ЖАТЫР
Қазір аймақтағы басқа мемлекеттер мұнай өңдеу саласына белсенді инвестиция құйып жатыр. Мысалы, Әзербайжан мұнай-химия кешені бар жаңа зауыт салуды жоспарласа, Өзбекстан қолданыстағы кәсіпорындарын жедел жаңғыртып жатыр.
Ал Қазақстан бұрынғы шешімдердің салдарымен бетпе-бет келіп отыр.
– Ішкі нарықтағы төмен баға мұнай өңдеуді жеке инвесторлар үшін тартымсыз етеді. Сондықтан жаңа МӨЗ жобалары пайда болмай отыр. Оның үстіне экспорттық бағыттарға қауіп төнсе, артық мұнайды өткізетін нарық қалмайды. Мұндай жағдайда өндірісті қысқартуға тура келеді, ал бұл бюджет кірісінің азаюына әкеледі, – дейді сарапшы.
Ол былтыр желтоқсандағы ұқсас жағдайдан кейін Қазақстандағы мұнай өндіру көлемі шамамен 6 пайызға төмендегенін еске салды.
Қорытындылай келе, Абзал Нарымбетов төртінші мұнай өңдеу зауытын салуға ең қолайлы кезең өткен болуы мүмкін екенін айтады.
– 10 жыл бұрын қабылданған шешім Қазақстанды Орталық Азиядағы басты энергетикалық хабқа айналдыра алар еді. Қазір салынатын зауыт саланың көптен бері қордаланған мәселелерін толық емес, тек ішінара шешуі мүмкін, – деп түйіндеді ол.
