Америкалық The National Interest журналында президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың «Сенімділік — жаңа күш» атты мақаласы жарияланды. Мемлекет басшысы Қазақстанды Вашингтон үшін «сенімді әрі адал әріптес» ретінде сипаттап, әлемдік саясаттағы өзгерістер туралы ой қозғайды. Ulysmedia.kz негізгі тезистерге шолу ұсынады.
Президент мақаласы не туралы
Тоқаевтың жазуынша, әлем бүгінде тұрақтылық пен сенім жетіспейтін кезеңді бастан өткеріп отыр. Оның пікірінше, жаһанданудың бұрынғы үлгісі қоғамның үмітін көп жағдайда ақтамады, ал халықаралық ұйымдар барған сайын тиімсіз жұмыс істей бастады. Осы жағдайдан шығудың жолы ретінде ол прагматизмге негізделген саясатты ұсынады: мемлекеттердің ұлттық мүдделерін ескеру, егемендікті құрметтеу және түсінікті әрі болжамды қағидаларға сүйеніп қарым-қатынас орнату.
— Жаһандану біртіндеп әлемнің жүздеген миллион адамының көз алдында легитимдігін жоғалтты. Бұл сенімнің жойылуы кездейсоқ емес. Оны бұрын-соңды болмаған ауқымдағы сыбайлас жемқорлық әшкерелеулері күшейтті — ол мемлекеттік институттарда, халықаралық құрылымдарда және жетекші елдердің саяси жүйелерінде тамыр жайған. Белгілі саяси тұлғалардың мұндай схемаларға қатысуы солшыл идеологиялық күн тәртібімен байланысты үкіметтерге деген онсыз да сыни көзқарасты одан әрі тереңдете түсті.
Тоқаевтың ойынша, бүгінде мемлекеттер әлемдік саясаттан ұран емес, нақты әрі прагматикалық шешімдер күтеді. Бұл, әсіресе, соғыс пен қақтығыстарға қатысты.
— Халықаралық қауымдастық тым ұзақ уақыт бойы келіссөздер, декларациялар мен конференциялардың шексіз цикліне арқа сүйеп келді, ал олардың нәтижесі көбіне символдық мәлімдемелермен шектелді. Нәтиже белгілі: орындалмайтын келісімдер, нәтиже бермейтін дипломатия және шынайы бейбітшілікке жеткізбейтін бейбіт процестер. Әлем бұдан былай мұндай тәсілді көтере алмайды.
АҚШ пен Таяу Шығыс күн тәртібіне екпін
Мақаланың едәуір бөлігі АҚШ-пен қарым-қатынасқа және Таяу Шығыстағы қақтығыстар тақырыбына арналған. Тоқаев халықаралық «Бейбітшілік кеңесін» құру идеясын оң бағалап, орнықты бейбітшілік ең алдымен экономикалық даму арқылы — инвестициялар, жұмыс орындары мен экономиканы қалпына келтіру жолымен мүмкін екенін жазады.
— Бұл жай ғана шексіз пікірталастарға арналған кезекті алаң емес. Бұл — нақты нәтижеге бағытталған практикалық бастама, ең алдымен Газа мен Таяу Шығыста. Бұл бастаманы түбегейлі өзгеше ететін нәрсе — оның логикасы. Ақ үй шынымен де инновациялық тәсіл ұсынды.
Президент Қазақстан Авраам келісімдері төңірегіндегі дипломатиялық бастамаларды қолдайтынын атап өтеді. Сонымен қатар, Астана бұрынғыдай Израиль мен Палестина арасындағы қақтығысты екі мемлекет формуласы бойынша шешуді жақтайды — яғни екі тараптың да өз тәуелсіз мемлекеті болуы тиіс.
— Бұл жай ғана дипломатиялық ишара емес. Бұл — стратегиялық таңдау. Қазақстан әрдайым теңгерімді әрі конструктивті ұстанымды ұстанып келеді. Біз Израильмен берік қарым-қатынасты сақтай отырып, палестиналық халықты қолдауды және екі мемлекет қағидатын бейбітшіліктің жалғыз орнықты негізі ретінде қорғауды жалғастырамыз. Бұл шешім ұлттық мүдделерімізден де туындайды: экономикалық ынтымақтастықты нығайту, инвестиция тарту және озық технологияларды енгізу. Кең мағынада алғанда, біз бұл қадам мұсылман және еврей әлемдері арасындағы диалогты кеңейтуге ықпал етеді деп үміттенеміз.
Бұл не деген сөз?
Мемлекет басшысы Қазақстанның Бейбітшілік кеңесіне қосылу туралы шешімінің себептерін де түсіндіреді.
— Қазақстанда президент Дональд Трамп стратегиясымен байланысты саяси қағидаттарға оң көзқарас қоғам мен сарапшылар талқысында әртүрлі деңгейде кеңінен көрініс табуда: ақылға қонымдылық, дәстүрлі құндылықтарды қорғау, ұлттық мүдделерді сақтау және соғыстарды созбай, оларды аяқтауға ұмтылу. Бұл қағидаттар көпшіліктің инстинктивті талабымен үндеседі — қауіпсіздік, тұрақтылық пен қадір-қасиет. Қазақстанның бұл бағытты қолдауы риторикалық емес, практикалық сипатқа ие. Сондықтан біз Бейбітшілік кеңесіне қосылып, оны нақты іс-қимылмен қолдауды жөн көрдік.
Контекст
Мақалада бағалау сипатындағы тұжырымдар көп. Тоқаев бұрынғы халықаралық тәсілдерді сынға алып, керісінше, жаңа бастамаларды (олардың бірқатары Трамптан шыққан) оң бағалайды. Жалпы алғанда, Қазақстан өзін прагматизмге, мүдделер теңгеріміне және экономикалық ынтымақтастыққа бағдарланған ел ретінде көрсетуге тырысады. Бұл ұстанымдардың АҚШ-пен келіссөздер барысында нақты шешімдер мен келісімдерге қалай айналатыны алдағы кездесулерден кейін белгілі болады.
