Мәдениет және ақпарат министрі Арман Қырықбаев депутаттарға «Онлайн-платформалар және бұқаралық ақпарат құралдары мәселелері бойынша кейбір заңнамалық актілерге өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» заң жобасын таныстырды. Құжатта әлеуметтік желілерге, блогерлер мен бұқаралық ақпарат құралдарына қойылатын жаңа талаптар қарастырылған. Ulysmedia.kz тілшісі негізгі өзгерістерге шолу жасады.
Платформалар контентті өшірмегені үшін айыппұл төлей ме?
Құрылтай отырысында сөз сөйлеген министрдің айтуынша, 2026 жылы онлайн-платформаларға заң талаптарына сәйкес шара қолдану туралы 128 мыңнан астам материал жолданған. Оның шамамен 70 пайызы өшірілген.
Осыған байланысты билік заңсыз контентті жою туралы уәкілетті органдардың нұсқамаларын орындамағаны үшін жауапкершілік енгізуді ұсынып отыр. Оған балаларға қатысты кибербуллинг белгілері бар ақпарат та кіреді.
Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодекстің 456-2-бабын екі жаңа тармақпен толықтыру көзделген. Оған сәйкес, онлайн-платформа иелеріне субъект санаты мен құқық бұзушылықтың қайталануына қарай 50-ден 400 АЕК-ке дейін айыппұл салынуы мүмкін.
Блогерлерге қойылатын жаңа талаптар
Жазылушыларының саны 5 мыңнан асатын онлайн-платформа пайдаланушыларына да бірқатар талап қойылады. Олар мемлекеттік органда тіркеліп, өздері туралы қажетті мәліметтерді ұсынуға тиіс.
Онлайн-курстардың авторлары білімі туралы ақпаратты, яғни дипломы немесе сертификаты бар-жоғын көрсетуі керек. Ал балгерлер мен эзотериктер өз контентінің ойын-сауық сипатында екенін және ғылыми тұрғыда дәлелденбегенін ескертуге міндеттеледі.
– Ұсынылып отырған талаптардың негізгі мақсаты – азаматтарға білім беру курстары авторларының тиісті білімі мен біліктілігі бар-жоғын анықтауға мүмкіндік беру. Сонымен қатар пайдаланушылар ұсынылатын ақпараттық қызметтердің сипатын түсінуі керек. Осылайша, бұл шаралар ақпараттық қызметтер нарығының ашықтығын арттырып, азаматтардың құқықтарын қорғау тетіктерін күшейтуге бағытталған, – деп түсіндірді Қырықбаев.
16 жасқа толмаған балалардың әлеуметтік желіге кіруіне шектеу қойылуы мүмкін
Тағы бір жаңашылдық интернеттегі кәмелетке толмағандарға қатысты. Заң жобасы 16 жасқа толмаған балалардың онлайн-платформаларға кіруіне шектеу қоюды және сервистер иелеріне пайдаланушылардың жасын тексеру міндетін жүктеуді көздейді.
Бұл талап білім беретін және дамытатын қосымшаларға, сондай-ақ педагогтермен байланысуға арналған сервистерге қолданылмайды.
БАҚ үшін не өзгереді?
Ұсынылып отырған өзгерістердің бірі – мемлекеттік органдардың ресми жауаптарын міндетті түрде таңбалау. Министрдің айтуынша, бұл оқырмандарға жарияланған материалдың ведомствоның ресми ұстанымын білдіретінін түсінуге мүмкіндік береді.
Бұдан бөлек, заң жобасында азаматтардың келісімінсіз олардың бейнесін пайдалануға тыйым салу қарастырылған. Бұл талап ашық дереккөздерден алынған фотосуреттер мен бейнежазбаларға да қатысты.
– Ерекшелік ретінде адамның өзі мұндай материалдарды одан әрі пайдалануға тыйым салмаған жағдайлар қарастырылған. Сондай-ақ адамның жеке және жеке өміріне қатысты мәліметтер мен бейнелерді еркін пайдалануға болатын ақпарат қатарына жатқызбау ұсынылып отыр, – деп толықтырды министр.
Контекст
Еске салайық, заң жобасын әзірлеу президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың 2025 жылғы 28 қаңтардағы тапсырмасынан кейін басталды. Сол кезде ол интернет-платформалардың деструктивті контент таратқаны үшін жауапкершілігін күшейтуді тапсырған еді. 2025 жылғы желтоқсанда Мәдениет және ақпарат министрлігі түзетулер жобасын қоғамдық талқылауға шығарды.