Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Қазақстанда 2010 жылдан бері қолданылып келген министрліктер мен әкімдіктердің жыл сайынғы бағалау жүйесін жойды. Бұл жүйе бойынша мемлекеттік органдардың рейтингі жасалып, төмен нәтиже көрсеткен басшылардың жауапкершілігін қарауға негіз болатын. Жарлық 2026 жылғы 21 қазанда күшіне енді, деп хабарлайды Ulysmedia.kz.
Тоқаев №1469 жарлыққа 18 қыркүйекте қол қойған. Құжатта мемлекеттік органдарды бағалауға қатысты бұрынғы президент жарлықтары мен өзге де құжаттардың 33 тармағының күші жойылған. Олардың ішіндегі негізгісі – Нұрсұлтан Назарбаев 2010 жылғы 19 наурызда қол қойған №954 жарлық.
Министрлер мен әкімдер қалай бағаланды
2010 жылы бұл жүйе алғашында екі министрлік пен бір облыс әкімдігінде сынақтан өтті. 2011 жылдан бастап мемлекеттік органдарды бағалау жыл сайын жүргізілді. Ол мемлекеттік органдардың міндеттерді қалай орындайтынын, бюджет қаражатын қалай жұмсайтынын және халықпен қалай жұмыс істейтінін көрсетті.
Қорытынды баға үш көрсеткіш бойынша қалыптасты. Бағаның 45%-ы мақсаттарға қол жеткізу нәтижесіне берілді. Бұл ретте ведомствоның даму жоспарлары мен бюджеттік бағдарламаларды орындауы ескерілді.
Тағы 30%-ы халықпен және бизнеспен жұмыс істеу сапасына, яғни мемлекеттік қызметтердің деңгейі мен өтініштерге берілген жауаптарға қатысты болды. Қалған 25%-ы кадрларды басқару мен технологияларды пайдалануға тиесілі еді.
Басшыларға қандай жаза қолданылуы мүмкін еді
Егер мемлекеттік орган рейтингте соңғы үш орынның біріне түссе немесе оның көрсеткіштері үш жыл қатарынан нашарласа, Президент Әкімшілігі сол орган басшысының жауапкершілігін қарауды ұсына алатын.
Алайда бұл басшыны автоматты түрде жұмыстан босату дегенді білдірмеді. Әр жағдай жеке қарастырылатын.
Сонымен қатар мемлекеттік органдардың бірінші басшылары бағалау үшін ұсынылған мәліметтердің шынайы, толық әрі уақытылы берілуіне жеке жауапты болды.
Жүйе неге жойылды
Бағалау жүйесін қайта қарауды Жоғары аудиторлық палата (ЖАП) ұсынған. 2025 жылғы қыркүйекте палата Қазақстанда мемлекеттік органдарды бағалаудың тоғыз түрлі форматы қатар қолданылатынын хабарлады.
Мысалы, Ұлттық экономика министрлігі өңірлердің инвестициялық тартымдылығын бағаласа, Бас прокуратура құқық қорғау органдарын тексерген. Ал Мәдениет және ақпарат министрлігі мемлекеттік органдардың ашықтығын бағалаған.
Аудиторлардың айтуынша, бұл бағалау түрлері бір-бірін жиі қайталаған. Ведомстволар ұқсас мәліметтерді жинағанымен, мемлекеттік басқару жүйесінің жұмысы туралы толық көрініс қалыптаспаған.
Оның орнына не ұсынылды
ЖАП бағалау жүйелерін төрт индекске біріктіруді ұсынды. Олар – мақсаттарға қол жеткізу, ашықтық, цифрлық даму және мемлекеттік қызметтердің сапасы.
Министрліктер мен әкімдіктерді бір-бірімен емес, өздерінің бұрынғы нәтижелерімен салыстыру ұсынылды. Осылайша, мемлекеттік орган жұмысының жақсарған-жақсармағанын анықтауға болады.
Нәтижелерді халықаралық рейтингтердегідей AAA, AA, BBB және басқа әріптік белгілермен бағалау көзделген. Мемлекеттік органдарды жылына үш рет бағалап, деректерді Smart Data Ukimet цифрлық платформасы арқылы жинау ұсынылды.
Әр ведомствоға өзінің тиімділік көрсеткіштері, яғни KPI белгіленеді. Егер мемлекеттік орган екі жыл қатарынан нашар нәтиже көрсетсе, бұл кадрлық шешімдер қабылдауға негіз болуы мүмкін.
Мемлекеттік органдар бақылаусыз қалмайды. 2026 жылғы 23 шілдедегі заңға сәйкес, Жоғары аудиторлық палата олардың даму жоспарлары мен бюджеттік бағдарламаларды қалай орындайтынын тексеруді жалғастырады.
Бағалау жүйесінің жаңа ережелерін аудиторлық палата қазан айында бекітуге тиіс.
