Дүниежүзінің жетекші державалары Мажарстанның бұрынғы премьер-министрі Виктор Орбанның кандидатурасына қатысты ортақ шешімге келе алмаса, Қазақстан президенті Қасым-Жомарт Тоқаев БҰҰ бас хатшысы лауазымына үміткерлер тізіміне енуі мүмкін. Саясаттанушы Талғат Қалиев осындай болжам жасады. Оның пікірінше, Франция мен Ұлыбритания Мәскеумен қарым-қатынасына байланысты Орбанның кандидатурасына қарсы шығуы мүмкін, деп хабарлайды Ulysmedia.kz.
Орбанның кандидатурасын Қауіпсіздік кеңесі қолдамауы мүмкін
Бұған The Wall Street Journal басылымының Виктор Орбанның БҰҰ бас хатшысы лауазымына ұсынылуы мүмкін екені туралы жуырдағы материалы себеп болды. Оның кандидатурасын АҚШ тарапы ұсынған. Вашингтон бұл бастаманы Ресей мен Қытай да қолдайды деп үміттеніп отыр.
Саясаттанушы Талғат Қалиевтің пікірінше, Мажарстанның бұрынғы премьер-министріне Ұлыбритания мен Франция кедергі келтіруі мүмкін. Бұл екі ел де БҰҰ Қауіпсіздік кеңесінің тұрақты мүшелері саналады және вето қою құқығына ие.
– Ұлыбритания мен Франция бұл кандидатураға күмәнмен қарауы мүмкін. Өйткені Еуропада Виктор Орбан Путинді қолдайтын саясаткер ретінде танылған, ал кейбіреулер оны тіпті Кремльге тәуелді деп есептейді, – деп жазды Талғат Қалиев.
БҰҰ бас хатшысын тағайындау үшін алдымен Қауіпсіздік кеңесінің ұсынымы қажет. Одан кейін кандидатураны БҰҰ Бас Ассамблеясы бекітеді. Сондықтан АҚШ, Ресей және Қытайдың қолдауы Орбанның тағайындалуына өздігінен кепіл бола алмайды.
Неліктен Тоқаевтың есімі аталуы мүмкін?
Саясаттанушының пікірінше, Лондон мен Париж вето қою құқығын әдетте сақтықпен пайдаланады. Алайда Виктор Орбанның саяси ұстанымы мен халықаралық лауазымда біржақты әрекет етуі мүмкін деген күдік бұл елдерді алаңдатуы ықтимал.
Ортақ кандидатураны келісу мүмкін болмаса, БҰҰ-ның жаңа басшысын таңдау процесі созылып кетуі мүмкін. Қазіргі бас хатшы Антониу Гутерриштің өкілет мерзімі 2026 жылғы 31 желтоқсанда аяқталады.
Мұндай жағдайда, Талғат Қалиевтің пайымдауынша, тараптар өзара келісімге келе алатын үміткерлерге назар аударуы мүмкін.
– Осындай сценарий жүзеге асса, үміткерлердің шорт-тізіміне Қазақстан президенті Қасым-Жомарт Тоқаевтың есімі енуі мүмкін. Бұқаралық ақпарат құралдарындағы бірнеше жарияланымға қарағанда, оның кандидатурасы шынымен де талқыланып жүр. Виктор Орбаннан айырмашылығы, Тоқаев объективті әрі тараптардан бірдей қашықтықты сақтайтын саясаткер ретінде танылған. Сондай-ақ ол одақтастарының ұстанымымен үнемі сәйкес келе бермейтін дербес көзқарасын ашық білдіреді, – дейді сарапшы.
Контекст
Бұған дейін WSJ Венгрияның бұрынғы премьер-министрі бұл ұсынысқа қызығушылық танытқанымен, түпкілікті шешім қабылдамағанын жазған. АҚШ шенеуніктері оны 3 қарашада өтетін Конгресс сайлауынан кейін ашық қолдауы мүмкін екенін жоққа шығармайды.
Гутерриштің ықтимал мұрагері ретінде талқыланған өзге саясаткерлер мен дипломаттардың арасында Сигрид Кааг пен Лана Нуссейбе де бар. Астана соңғысының кандидатурасын ресми түрде қолдаған.
