Соңғы бес жылда Қазақстаннан мыңға жуық мұғалім мен дәрігер шетелге қоныс аударған. Мамандардың кетуі білім мен медицина саласындағы кадр тапшылығын күшейтіп, елдегі адам капиталына әсер етуі мүмкін, деп хабарлайды Ulysmedia.kz.
КЕТКЕН МАМАНДАР КЕЛДІ МЕ?
Finprom зерттеуінше, 2025 жылдың қорытындысы бойынша Қазақстанда кәсіби білімі бар азаматтар арасында оң миграциялық сальдо тіркелді. Елге келген мамандар саны кеткендерден 4,2 мың адамға көп болды. Ал 2026 жылдың алғашқы тоқсанында бұл көрсеткіш тағы 1,6 мың адамға өскен. Бір қарағанда, елдегі «интеллекталдарды жоғалту» тоқтап, жағдай түзеле бастағандай әсер қалдырады. Алайда сарапшылар статистикадағы оң өзгеріске сақтықпен қарау керек екенін айтады. Себебі қазіргі өсімнің негізгі бөлігі Қазақстанның жоғары білікті кадрлар үшін аса тартымды елге айналуынан емес, аймақтағы геосаяси өзгерістер мен көші-қон бағыттарының ауысуынан туындап отыр.
2021-2025 жылдары сыртқы миграция бойынша жиынтық өсім небәрі 374 адамды құраған. Яғни соңғы бес жылда ел бұрын жоғалтқан кадрлардың тек аз ғана бөлігін қайтарған. Ең үлкен шығын техникалық мамандар арасында байқалады. Бес жыл ішінде Қазақстаннан кеткен инженерлер, өндіріс мамандары мен IT саласы қызметкерлерінің саны келгендерден 2,1 мың адамға көп болған. Бұл – экономика цифрланып, жасанды интеллект технологиялары қарқынды дамып жатқан кезеңде өте маңызды мәселе. Өйткені дәл осы техникалық кадрлар жаңа өндіріс, инновация және технологиялық даму үшін негізгі күш саналады.
ПЕДАГОГТЕР ДЕ КЕТІП ЖАТЫР
Сонымен қатар экономистер арасында теріс сальдо 1,4 мың адамды, педагогтер арасында 813 адамды, медицина қызметкерлері арасында 183 адамды құраған. Яғни Қазақстан дәл адам капиталының сапасына әсер ететін негізгі салаларда мамандар жоғалтып отыр. Мәселенің түпкі себебі тек жалақыда емес. Сарапшылардың пікірінше, білікті кадрлар көбіне кәсіби даму мүмкіндігі, ғылыми орта, еңбек жағдайы мен өмір сапасына қарай шешім қабылдайды. Қазақстанда көптеген жас маман үшін шетел жоғары табыс, тұрақты мансап, сапалы білім мен ғылым, халықаралық тәжірибе және технологиялық орта ұсынады. Ал ел ішінде әсіресе ғылым, медицина және білім беру саласында жүйелі мәселелер әлі де сақталып отыр.
Қазіргі оң миграциялық көрсеткіш негізінен ТМД елдерінен келіп жатқан мамандар есебінен қалыптасып отыр. Соңғы екі жылда Өзбекстаннан келетін адамдар саны айтарлықтай өскен. Бірақ бұл да мәселені толық шешпейді. Себебі ТМД кеңістігінің өзінде Қазақстан техникалық кадрлар мен экономистердің бір бөлігін жоғалтуды жалғастырып келеді. Ал дамыған елдермен салыстырғанда кадр кетуі одан да жоғары. Яғни Қазақстан бір мезетте екі бағытта – посткеңестік елдерге де, дамыған мемлекеттерге де маман жоғалтып отыр.
ЖОҒАРЫ ЖАЛАҚЫ ІЗДЕЙДІ
Қазір әлем елдері жасанды интеллект, цифрлық технология, инженерия және ғылым саласына миллиардтаған инвестиция құйып жатыр. Мұндай жағдайда білікті кадр кез келген мемлекеттің негізгі капиталына айналады. Егер Қазақстан жоғары жалақы, сапалы ғылыми орта және кәсіби мүмкіндік ұсына алмаса, талантты жастардың шетелге кетуі жалғаса беруі мүмкін.
Сарапшылардың айтуынша, мәселені шешу үшін тек миграциялық статистиканы жақсарту жеткіліксіз. Ең алдымен білім сапасын көтеру, ғылымды қаржыландыру, жас мамандарға жағдай жасау, өңірлердегі еңбек нарығын дамыту және технологиялық салаларды қолдау қажет. Әйтпесе «интеллекталдарды жоғалту» Қазақстан экономикасының ұзақмерзімді дамуына кедергі келтіретін негізгі факторлардың біріне айналуы ықтимал.
