Қазақстанда мыс концентратын өңдеу тарифін есептеудің жаңа әдістемесі бекітілді. Мұндай шешім әлемдік нарықтағы елеулі өзгерістер кезінде қабылданды. Қазір ірі металлургия кәсіпорындарының өзі қиындықтарға тап болып отыр. Жаңа ережелердің отандық өнеркәсіп үшін маңызын экономикалық шолушы Юрий Масанов түсіндірді, деп хабарлайды Ulysmedia.kz.
Мыс қымбат, ал өңдеу тарифтері теріс мәнге түсті
Қазақстанның Өнеркәсіп және құрылыс министрлігі мыс концентратын өңдеу тарифін айқындаудың жаңа әдістемесі қабылданғанын хабарлады. Юрий Масанов бұл шешімнің дәл қазір қабылдануына назар аударды.
2026 жылы мыс концентратын өңдеу ақысының жылдық бағдарлық мөлшерлемесі алғаш рет нөлге дейін төмендеді. Ал спот нарығында тарифтер тіпті теріс мәнге түсті. Енді сала өкілдері 2027 жылға арналған келісімшарттарда индекстік және гибридті баға белгілеу тетіктеріне көшу мәселесін талқылап жатыр.
Сарапшы жағдайдың неліктен қайшылықты көрінетінін түсіндірді:
– Нәтижесінде мыстың қымбат күйінде қалғанын, әлемдік саланың баға белгілеу қағидаларын қайта қарастырып жатқанын, ал металлургия кәсіпорындарының жаңа жағдайларға бейімделуге мәжбүр екенін көріп отырмыз. Осындай жағдайда Қазақстан мысты өңдеу құнын есептеудің өз ережелерін бекітіп жатыр.
Келесі жылға қатысты болжамдар да әртүрлі. Швейцарияның UBS инвестициялық банкі мыс тапшылығы болып, бағасы одан әрі өседі деп күтеді. Ал Халықаралық мыс зерттеу тобы 2027 жылы тазартылған металл нарығында артық ұсыныс қалыптасады деп болжайды.
Шетелдік кәсіпорындар да қиындықтарға тап болып отыр. Мәселен, 19 қазанда Оңтүстік Кореяның LS MnM компаниясы өңдеудің қолайсыз шарттарына байланысты концентрат сатып алу көлемі мен өндіріс мөлшерін қайта қарастыруы мүмкін екенін мәлімдеді.
Осындай жағдайда әлемдік нарықтағы жұмыс ережелері өзгеріп жатқан кезде Қазақстан өз зауыттарын қалай дамыта алады деген сұрақ туындайды.
– Қазір маңыздысы – басқа мәселе. Қазақстан ірі өнеркәсіптік жобалар жүзеге асқаннан жылдамырақ өзгеріп жатқан халықаралық нарық жағдайында өз металлургиясын дамытуы керек. Елімізде жаңғыртуды қажет ететін жұмыс істеп тұрған зауыттар бар, сондай-ақ жаңа өндіріс орындарын салу жоспарланған. Мұндай жобаларға салынатын инвестиция жүздеген миллиард теңгемен өлшенеді, ал олардың өтелу мерзімі ондаған жылға созылады.
Жаңа ережелер нені өзгертеді?
Қабылданған әдістеме экономикалық тұрғыдан негізделген шығындарды, нормативтік пайданы және инвестициялық құрамдас бөлікті есепке алуды көздейді. Есептеу тәртібі ашық әрі бірыңғай болуы және нақты деректерге сүйенуі керек.
Юрий Масанов мұндай тәсілді орынды деп есептейді. Алайда оның айтуынша, бір маңызды жайтты ескеру қажет:
– Мұнда мәселе нарықтық тетіктерден бас тарту туралы емес екенін ерекше атап өткен жөн. Қазақстан әлемдік мыс өнеркәсібінің бір бөлігі болып қала береді. Концентрат өндірушілер де, оны өңдеушілер де халықаралық бағалар мен сұранысқа тәуелді. Бірақ еліміздің өнеркәсіптік саясаты халықаралық нарықтағы қолданыстағы мөлшерлемелерді сол күйінде қайталаумен шектелмеуі керек. Әсіресе, әлемдік келісімшарттарда баға белгілеу жүйесінің өзі өзгеріп жатқан кезде.
Қазақстан жаңа зауыттар салуға дайындалып жатыр
Сарапшының айтуынша, Қазақстанда ұзақ уақыт бойы мыс шикізатын өндіру оны өңдеу қуаттарын арттырудан жылдамырақ дамыды. Енді екі мыс балқыту зауытын салу жоспарланып отыр. Олардың әрқайсысы жылына 300 мың тонна катодты мыс өндіруге тиіс. Сонымен қатар жұмыс істеп тұрған кәсіпорындарды жаңғырту жұмыстары жалғасады.
Юрий Масановтың пікірінше, жаңа әдістеме осы жобаларды жүзеге асыруда маңызды рөл атқаруы мүмкін.
– Меніңше, жаңа әдістеменің қабылдануы осы жоспарлармен үйлеседі. Жаңа өндіріс орындарын салатынымызды жариялау жеткіліксіз. Оларды іске асыру үшін жеке инвестиция тартуға және салынған капиталдың қайтарымын есептеуге мүмкіндік беретін түсінікті экономикалық негіз қажет.
Оның пайымдауынша, әлемдік нарықтағы жағдайдың тұрақтануын күтпей-ақ, Қазақстан металлургияны дамытуға қажетті жағдайды қазірден бастап қалыптастыруы керек.
– Тағы да қайталап айтайын: Қазақстан үшін қолданыстағы металлургия базасын сақтап қана қоймай, оны одан әрі кеңейтуге мүмкіндік жасау да маңызды. Меніңше, әдістеменің қабылдануы – осы бағыттағы уақтылы әрі жүйелі қадам. Әлемдік нарық әлі талай өзгереді, бірақ отандық өнеркәсіпті дамыту үшін шешімдерді бүгін қабылдау қажет.
Сарапшының пікірінше, жаңа әдістеменің қабылдануы мыс өңдейтін жаңа өндіріс орындарын салу жөніндегі көпжылдық талқылаудан оларды тұрғызуға қажетті экономикалық жағдайларды қалыптастыру кезеңіне көшуді білдіреді.