Ulysmedia.kz редакциясына әуе шабуылына қарсы қорғаныс бөлімінің қаза тапқан офицері Бақытжан Әріпжановтың туыстары жүгінді. Ресми нұсқа бойынша, ол өзіне-өзі қол жұмсаған, кезекшілік кезінде басына оқ атқан. Алайда сараптама қорытындыларын көрген марқұмның жақындары шошып қалғанын айтады және бірнеше жылдан бері капитанның өлімі суицид емес екенін дәлелдеуге тырысып келеді.
Әріпжанов 2022 жылы 17 шілдеде Аягөздегі әскери бөлімде қаза тапты. Артында бес баласы қалды. Ол әскери қызметте 10 жылдан астам уақыт еңбек еткен. Әскердегі жолын қатардағы жауынгер ретінде бастаған: әуелі Түркістан облысында, кейін Аягөзге ауыстырылған. Сот шешімімен оны Шымкент қаласына көшіру керек болған, ал тиісті бұйрық қаза тапқаннан кейінгі күні қол қойылуы тиіс еді. Ол бұл ауысымды асыға күтіп, алдағы өміріне жоспар құрған.
«Бұл — кісі өлтіру»
Марқұмның әкесі Құлыбек Әріпжанов ұлын өлтіріп кетті деп сенімді. Оның айтуынша, істің басынан-ақ күмәнді жайттар тым көп болған. Дактилоскопиялық сараптама жүргізілмеген, қолынан оқ-дәрі қалдықтарына сынама алынбаған, оқ пен гильза жоғалып кеткен. Бақытжанның үстіндегі киімдері жоғалып кеткен. Қайғылы оқиға болған күні бейнебақылау камералары істемеген. Тергеуші оқиға орнына бірнеше сағаттан кейін ғана келген.
— Офицерлер атыс дайындығынан үнемі өтеді. Одан кейін қару әрдайым сақтандырғышқа қойылады. Табылған тапанша дәл сол күйінде болған. Біреу оқ атып, кейін автоматты түрде сақтандырғышты қосып кеткендей көрінеді, — дейді әкесі.
Туыстары марқұмның денесіне де назар аударған. Бір аяғы көгеріп кеткен, денесінде гематомаға ұқсас іздер болған. Кейін эксгумация кезінде қабырғаларының, бұғанасының және мұрнының сынғаны анықталған. Алайда бұл жарақаттар алғашқы сараптамада көрсетілмеген.
— Сарапшы оқ шамамен 50 сантиметр қашықтықтан атылған деген қорытындыға келді. Бірақ негізгі айғақтар жойылғандықтан, нақты тұжырым жасау мүмкін емес. Жедел жәрдем таңғы сағат 10:30 шамасында келген. Бақытжанның жүрегі тағы екі сағат соғып тұрған. Ал тергеуші тек 13:00-де ғана жеткен. Үш сағаттың ішінде кез келген нәрсе болуы мүмкін еді, — дейді Құлыбек Әріпжанов.
Марқұм қызмет еткен бөлімдегі бірнеше офицер бұрын сотталғаны белгілі болған. Туыстары басшылық бұл жағдайдан хабардар болған деп күдіктенеді.
— Жаз бойы үйіміздің маңында біреулер аңдып жүрді, мұны көршілер де көрген. Кейін мені әкімнің орынбасары шақырып, мәселені ушықтырмауды сұрады. Менің талабым біреу — істі қайта ашып, кінәлілерді табу. Бұл істі жүргізген тергеушілер мен прокурорлар да жауап беруі керек. Ұлымды қызметтестері өлтірді, мүмкін, бригада командирінің бұйрығымен болған нәрсе шығар. Мүмкін, ол жерде ірі қаржы жымқыру болған шығар. Қазан айында сот шешімімен оны Шымкентке ауыстыру керек еді. Неге командир сот шешімін елемеді? Бәлкім, ол ұлымның бар кінәні өз мойнына алғанын қалаған болар, — дейді ол.
Марқұмның жұбайы Жанар Қалаубаева қайғылы оқиға болған күні күйеуімен телефон арқылы сөйлескенін айтады.
— Ол бәрі жақсы екенін, нарядқа түсіп, кейін қайта хабарласатынын айтты. Ертеңіне Шымкентке ауыстыру туралы бұйрыққа қол қойылуы керек болатын. Үш күннен кейін үйге қайтамын деп уәде берді, — деп еске алады ол.
Кейін күйеуі видео арқылы хабарласқан. Әйелінің айтуынша, ол қорқып тұрғандай әрі өңі бозарып кеткен. Ол кезекші бөлімнің дәлізінде тұрған, ол жерде телефон қолдануға тыйым салынған. Сол дәлізде, оның сөзінше, 16 бейнекамера жұмыс істеген.
— Мен біреудің келе жатқанын естідім. Ол бірдеңе деп айқайлады, содан кейін мен камераны өшіріп тастадым. Әлі күнге дейін соған өкінемін. Сол күні ол қаза тапты, — дейді Жанар.
«Мұндай жарақатпен ол тапаншаны ұстай алмас еді»
Отбасы эксгумация жасауға және Алматыда тәуелсіз сараптама өткізген. Зерттеу төрт айдан астам уақытқа созылған. Сарапшылар Бақытжанның ауыр затпен соққыға жығылғанын, мұндай жарақатпен оның физикалық тұрғыда қару ұстай алмайтынын көрсеткен. Сонымен қатар мамандар оқ оның жатқан күйінде атылғанын айтады.
— Оны алдымен ұрып-соққан, кейін атып өлтірген. Ол салмағы 800 грамнан ауыр затты да көтере алмаған, ал тапанша одан әлдеқайда ауыр. Біз әдейі жеке сот-медициналық сарапшы Тахир Халимназаровты жалдадық. МРТ жасаттық. Ол өзіне өзі оқ атуы мүмкін емес — тек біреудің көмегімен ғана болуы ықтимал деген қорытындыға келді. Іс қайта ашылуы үшін арнайы прокурорға өтініш жолдадық. Тергеу қайта жүргізілді. Алайда кейін басшылық істі жабу жөнінде нұсқау берді. Онда эксгумацияны не үшін жасадық? Құқық қорғау органдарына заң жүрмей ме? Әділет қайда? — дейді марқұмның жары.
Жанар Қалаубаеваның айтуынша, оны үндемей отыруға мәжбүрлеген. Істі жабамыз деп қорқытқан, қысым көрсеткен, тыныштық үшін «көмек» ұсынған. Әлеуметтік желідегі парақшалары бұғатталған. Ол балаларымен жалғыз қалған.
— Мен оның өзіне қол жұмсағанына сенбеймін. Үйде оны балалары мен мүгедек әкесі күтіп отырды. Егер бұл суицид болса, неге оған дейін жеткізді? Неге сол күні 97 бейнебақылау камерасы жұмыс істемеді? Онда біз не үшін ондаған сараптама жүргіздік? Бізде Бақытжанның өзіне қысым көрсетілгенін айтқан басқа да дәлелдер бар, — дейді ол.
Әйелдің сөзінше, мемлекет отбасыға нақты көмек көрсетпеген. Офицердің өлімі бірден суицид ретінде тіркеліп, 240 мың теңге көлемінде төлем жасалған. Ал қайғылы оқиға қызмет орнында болған.
Ulysmedia.kz редакциясы Әскери прокуратураға ресми сауал жолдады. Қазіргі таңда жауап күтіп отырмыз. Редакция бұл істің әрі қарай қалай өрбитінін бақылауда ұстайды.
Автор: Назерке Еркінбекқызы