Шымкентте білім беру жүйесі бірнеше бағытта қатар дамып келеді. Соңғы екі жылда қалада 13 жаңа мектеп пайдалануға берілсе, биыл тағы бірнеше оқу орнының қосымша ғимараттары салынып жатыр. Мектепке дейінгі ұйымдардағы орын санын арттыру, колледждерді еңбек нарығына бейімдеу, педагогтердің біліктілігін көтеру және білім беру үдерісіне цифрлық технологияларды енгізу де күн тәртібінде. Қазір қаладағы білім беру ұйымдарында 400 мыңнан астам бала оқиды. Ал білім саласына қалалық бюджеттің шамамен үштен бірі бағытталады, деп хабарлайды Ulysmedia.kz.
Шымкенттің білім беру жүйесі мектепке дейінгі тәрбиеден бастап техникалық және кәсіптік білімге дейінгі бірнеше бағытты қамтиды. 2026–2027 оқу жылында қалада 1 386 білім беру ұйымы жұмыс істейді. Бұл мекемелерде 405 мыңнан астам бала білім алады.
Қаладағы білім беру жүйесінде 30 мыңнан астам педагог еңбек етеді. Олардың қатарында мектепке дейінгі ұйымдардың 6 090 тәрбиешісі мен педагогі, мектептердің 22 793 мұғалімі және техникалық-кәсіптік білім беру ұйымдарының 1 905 оқытушысы бар.
Білім беру ұйымдарының жұмысына арнайы мекемелер де үлес қосады. Қалада психологиялық-медициналық-педагогикалық консультациялар, психологиялық-педагогикалық түзету кабинеттері, оңалту және қолдау орталықтары, балалар үйі мен кәмелетке толмағандарды бейімдеу орталығы жұмыс істейді.
Шымкентте 662 мектепке дейінгі ұйым жұмыс істейді. Биыл 28 жаңа балабақша ашылып, 2 708 орын пайдалануға берілді. Қазір 2–6 жас аралығындағы 84 750 бала мектепке дейінгі тәрбиемен қамтылған. Бұл осы жастағы балалардың 85 пайызына тең.
Балабақшалардағы орындарды бөлу мен қаржыландыру жүйесінде елеулі өзгерістер бар. Мемлекеттік тапсырысты қаржыландырудың ваучерлік тетігі енгізілгеннен бері 99 мыңнан астам ваучер берілген. Бұл жүйе арқылы қаржыландыру баланың балабақшаға нақты баруына байланысты жүзеге асырылады.
Сонымен қатар мемлекеттік тапсырыстың орындалуына жүргізілген мониторинг нәтижесінде талаптарға сәйкес келмеген тоғыз балабақша қаржыландырудан шеттетілген.
Мектепке дейінгі ұйымдарға жолдама беру де цифрлық форматқа көшіріліп жатыр. Бұл үдеріс «Balabaqsha» ақпараттық жүйесі арқылы кезең-кезеңімен жүзеге асырылуда.
Шымкентте халық санының өсуі білім беру инфрақұрылымына түсетін салмақты арттырып отыр. Сондықтан мектеп салу, ескі ғимараттарды жөндеу және қолданыстағы оқу орындарының сыйымдылығын кеңейту негізгі міндеттердің біріне айналған.
Қала әкімі Ғабит Сыздықбековтің айтуынша, соңғы екі жылда Шымкентте 13 жаңа мектеп салынып, пайдалануға берілген. Бірқатар мектепте қосымша оқу корпустары да салынған. Жоспар бойынша тағы жеті мектепке қосымша ғимарат салу көзделген. Бұл жұмыстар оқушы орындарының тапшылығын азайтып, білім беру ұйымдарының жүктемесін төмендетуге бағытталған.
Мектептердің материалдық-техникалық жағдайын жақсарту да назардан тыс қалған жоқ. Биыл алты мектеп пен бір балабақшада күрделі жөндеу жүргізілді.
Қала әкімінің мәліметінше, Шымкент бюджетінің шамамен үштен бірі білім беру саласын дамытуға бағытталады. Бұл қаржының басым міндеттерінің бірі – білім беру нысандарын жаңарту, жаңа орындар ашу және балаларға қолайлы оқу ортасын қалыптастыру.
Мектеп инфрақұрылымын кеңейтумен қатар, оқушылардың білім сапасын арттыруға да басымдық беріліп келеді. Өткен оқу жылында Шымкент мектептерінде 277 мыңнан астам оқушы білім алған. Оның ішінде 16 003 түлек 11-сыныпты аяқтаса, 24 178 оқушы 9-сыныппен қоштасты.
Мектеп бітірушілердің 766-сы «Алтын белгі» иегері атанды. Бұл бір жыл бұрынғы көрсеткіштен 116 оқушыға артық. Сонымен бірге 1 196 түлек үздік аттестатқа, 9-сыныптың 1 608 оқушысы үздік куәлікке ие болды.
Оқушылардың жетістігі мектеп бағдарламасымен шектелмейді. Шымкенттік жасөспірімдер халықаралық және республикалық білім сайыстарында 16 алтын, 44 күміс және 63 қола медаль жеңіп алған. Ал 80-нен астам мектеп бітіруші әлемнің 100-ден астам жетекші жоғары оқу орнынан шақырту алып, халықаралық білім гранттарына ие болды.
Жаңа 2026–2027 оқу жылында 29 мыңнан астам бүлдіршін алғаш рет мектеп табалдырығын аттады. Бұл қаладағы мектептерге түсетін жүктеменің алдағы уақытта да артатынын аңғартады.
Білім сапасына тікелей әсер ететін факторлардың бірі – педагогтердің кәсіби дайындығы. Шымкентте бұл бағытта мұғалімдердің біліктілігін арттыруға, тәжірибе алмасуына және кәсіби жетістіктерін ынталандыруға мән беріліп отыр.
Қала мектептерінде шамамен 22,8 мың педагог жұмыс істейді. Олардың 76 пайызының, яғни 17 335 мұғалімнің біліктілік санаты бар. Атап айтқанда, 197 педагог – шебер, 6 441 мұғалім – зерттеуші, 4 292 педагог – сарапшы, 6 405 мұғалім – модератор санатына ие.
Біліктілікті арттыру жұмыстары да жүйелі жүргізіледі. Ағымдағы жылы 3 838 педагог арнайы оқудан өтіп, жоспарланған көрсеткіш толық орындалған.
Қала бойынша 25 мұғалім «Үздік педагог» атағын иеленген. Ал «Білім беру шебері» қалалық байқауына 13 мыңнан астам педагог қатысып, қорытындысында 10 мұғалім жеңімпаз атанды.
Тамыз конференциясында да педагогтердің еңбегін бағалауға ерекше көңіл бөлінді. Қала әкімі Ғабит Сыздықбеков бірқатар ұстазға Мемлекет басшысының атынан «Құрмет» ордені мен «Ерен еңбегі үшін» медальдарын табыстады. Сонымен қатар «Орта білім беретін үздік ұйым» гранты мен қала әкімдігінің білім гранттары бойынша сертификаттар берілді.
Шымкентте техникалық және кәсіптік білім беру жүйесі де ауқымды. 2025–2026 оқу жылында қала колледждерінде 49 мыңнан астам студент оқыған. Оқу орындарының саны есептік деректерде 35-тен 39-ға дейін көрсетілген. Олардың арасында мемлекеттік және жекеменшік колледждер бар.
Колледждерде маман даярлаумен қатар, студенттердің еңбек нарығына бейімделуіне де басымдық беріліп отыр. Осы мақсатта дуальды оқыту жүйесі енгізілген. Оның аясында 10 мыңнан астам студент өндіріс орындарында тәжірибеден өткен.
2026 жылы колледждерді 14 598 түлек тәмамдаған. Оларды жұмыспен қамту үшін 1 420 жұмыс беруші кәсіпорынмен байланыс орнатылған. Сонымен бірге жаңа оқу жылына мемлекеттік білім беру тапсырысы бойынша 6 мың грант бөлініп, талапкерлерден құжат қабылдау басталған.
Колледждер мен кәсіпорындар арасындағы байланысты күшейту – кәсіби білім берудің маңызды бағыттарының бірі. Бұл студенттердің теориялық біліммен шектелмей, таңдаған мамандығы бойынша тәжірибе жинақтауына және оқу бітірген соң жұмысқа орналасуына мүмкіндік береді.
Мектептегі сабақпен шектелмей, балалардың шығармашылық, зияткерлік және кәсіби қабілеттерін дамыту да білім беру жүйесінің маңызды бөлігіне айналған.
Қазір Шымкентте 112 мыңнан астам оқушы түрлі үйірмелер мен қосымша білім беру бағдарламаларына қатысады. Жазғы демалыс кезінде де балалардың бос уақытын тиімді ұйымдастыруға арналған жобалар жүзеге асырылған.
Атап айтқанда, «Kitap Camp», «PROF START» және «EduCampShym» бағдарламаларына 224 мыңнан астам оқушы қатысқан. Жобалар балалардың кітап оқуға қызығушылығын арттыруға, болашақ мамандығын таңдауға және жаңа дағдыларды меңгеруіне бағытталған.
Биыл дарынды балаларға арналған жыл бойы жұмыс істейтін сауықтыру лагері де іске қосылды. Ал әлеуметтік осал санаттағы балалардың жазғы демалысын ұйымдастыру үшін алғаш рет «QOSYMSHA» ақпараттық жүйесі енгізілді. Енді сауықтыру лагерьлеріне жолдамаларды бөлу үдерісі осы жүйе арқылы цифрлық форматта жүргізіледі.
Бұл бастама жолдамаларды бөлудегі ашықтықты арттырып, балаларды сауықтыру қызметімен қамту жұмысын жүйелеуге мүмкіндік береді.
Шымкенттің білім беру жүйесінде инклюзивті оқытуға да басымдық беріліп отыр. Қалада ерекше білім беру қажеттіліктері бар 13 мыңға жуық балаға арнайы білім беру және түзету қызметтері көрсетіледі.
Бұл бағытта психологиялық-медициналық-педагогикалық консультациялар, түзету кабинеттері, оңалту орталықтары мен басқа да арнаулы мекемелер жұмыс істейді. Олардың міндеті – балалардың жеке қажеттіліктерін ескеріп, білім алуына, дамуына және қоғамға бейімделуіне жағдай жасау.
Сонымен қатар қаладағы білім беру ұйымдарында қауіпсіз орта қалыптастыру, балалардың құқығын қорғау және психологиялық қолдау көрсету мәселелері де назарда. Тамыз педагогтер конференциясында мектеп пен отбасы арасындағы байланысты нығайту, тәрбие жұмысының сапасын арттыру және оқушылардың бойында «Адал азамат» құндылықтарын қалыптастыру қажеттігі атап өтілді.
Шымкенттің білім саласындағы маңызды өзгерістердің бірі – басқару және оқу үдерістерін цифрландыру. Бұл бағытта «AIQYN» және «Qarqyn» жобалары қолға алынған.
«AIQYN» жобасы аясында білім беру ұйымдарында биометриялық бақылау мен бейнеаналитика технологиялары енгізілуде. Биометриялық жүйе балалардың нақты қатысуын бақылауға мүмкіндік береді. Оның көмегімен бюджет қаражатының жұмсалуына да мониторинг жүргізіледі. Жоба аясында анықталған мәліметтер негізінде қаржыландыруға қатысты сәйкессіздіктерді реттеу жұмыстары қолға алынған.
Бейнеаналитика технологиясы мектептердегі қауіпсіздік пен сабақ сапасын бақылауға қолданылады. Жүйе арқылы оқу үдерісіне онлайн мониторинг жүргізіліп, жүздеген сабақ талданған. Оның нәтижесінде педагогтерге әдістемелік қолдау көрсетілген.
Ал «Qarqyn» бірыңғай цифрлық платформасы білім беру жүйесіндегі басқару процестерін автоматтандыруға бағытталған. Платформа арқылы 12 негізгі бағыт цифрландырылған. Олардың қатарында:
Платформа жинақталған деректерді талдап, қаржыландыру, оқу жүктемесі мен оқушылар контингентіне қатысты сәйкессіздіктерді анықтауға мүмкіндік береді. Қазір анықталған кемшіліктерді реттеу жұмыстары жүргізіліп жатыр.
Осылайша цифрландыру тек электронды құжат айналымымен шектелмей, білім беру ұйымдарының жұмысын бақылау, қаржыны тиімді жоспарлау және оқу сапасын талдау құралына айналып келеді.
Жаңа оқу жылында Шымкенттің білім беру жүйесі бірнеше негізгі бағытқа басымдық бермек. Олардың қатарында білім сапасын арттыру, цифрлық құзыреттілікті дамыту, жасанды интеллект технологияларын енгізу, педагогтердің кәсіби әлеуетін көтеру және басқарушылық жауапкершілікті күшейту бар.
Сонымен бірге тәрбие жұмысына, мектеп пен отбасы арасындағы байланысты нығайтуға және өскелең ұрпақтың бойында адалдық, жауапкершілік пен отансүйгіштік құндылықтарын қалыптастыруға назар аударылмақ.
Жалпы, Шымкенттің білім беру саласында атқарылып жатқан жұмыстар бірнеше бағытты қамтиды. Жаңа мектептер мен балабақшалардың ашылуы білім алуға қолжетімділікті кеңейтсе, педагогтердің біліктілігін арттыру мен оқушылардың жетістіктері білім сапасын көтеруге бағытталған. Ал цифрлық платформалар мен жасанды интеллект технологиялары білім беру жүйесін басқарудың жаңа мүмкіндіктерін қалыптастырып жатыр.
Алдағы міндет – қолға алынған жобалардың тиімділігін арттырып, олардың нәтижесін әр баланың сапалы білім алуынан, қауіпсіз ортада тәрбиеленуінен және болашақ мамандығын еркін таңдау мүмкіндігінен көрсету.