2026 жылы Қазақстанда инфляция екі таңбалы деңгейде сақталып, теңге бағамы қайтадан әлсірей бастайды. Мұндай болжамды қаржы сарапшылары жасап отыр, деп хабарлайды Ulysmedia.kz.
Тарифтер статистиканы бұзды
Өзінің кейінгі шолуында Halyk Finance талдау орталығы 2025 жылдың қорытындысы бойынша инфляцияны бағалап, 2026 жылға қатысты күтулерін бөлісті. Сарапшылардың мәліметінше, желтоқсан айында бағаның өсуі 0,9%-ға дейін жеделдеген. Бұған ең алдымен азық-түлік бағасының бір айда 1,2%-ға қымбаттауы әсер еткен. Бұл — 2025 жылдың екінші тоқсанынан бергі ең жоғары көрсеткіш. Сонымен қатар ақылы қызметтердің, соның ішінде тарифтердің өсуі де ықпал еткен.
— Екінші ай қатарынан ақылы қызметтер бағасының өсу қарқыны күтпеген жерден жеделдеді, мұнда тарифтер шешуші рөл атқарады. Қазан айында олар 0,8%-ға төмендесе, қарашада небәрі 0,3%-ға өсті, ал желтоқсанда бірден 0,6%-ға дейін екі еселенді. Тарифтер толықтай мемлекет тарапынан реттелетінін ескерсек, бұл түсініксіз көрінеді. Мәселен, қазанда тұрғын үй-коммуналдық қызметтер тарифтері 3,5%-ға күрт төмендеп, қарашада тағы 0,3%-ға азайған еді, ал желтоқсанда кенеттен 0,6%-ға өсті, — деп атап өтті Halyk Finance макроэкономикалық сарапшысы Асан Құрманбеков.
Желтоқсанда инфляция тек азық-түлік емес тауарлар сегментінде баяулағанымен, бұл топта да баға бір айда 0,7%-ға өскен. Сарапшылар мұны 2025 жылдың соңында теңге бағамының уақытша нығаюымен байланыстырады.
Баға неге өсті?
2025 жылы ең жоғары айлық инфляция ақпан айында тіркелді — 1,5%. Дәл осы кезеңде ақылы қызметтер бағасы айтарлықтай қымбаттаған. Азық-түлік бағасы наурыз айында, ал азық-түлік емес тауарлар қыркүйекте (теңге бағамы әлсірегеннен кейін) көбірек өскен.
2025 жылдың басында инфляцияның жеделдеуіне бірден бірнеше фактор әсер еткен: тарифтердің және жанар-жағармай бағасының өсуі, ұлттық валютаның әлсіреуі, сондай-ақ ресей рублінің нығаюы.
— Тұтыну нарығындағы бағаның жаңа өсу толқынын тарифтердің бір бөлігін кері қайтару және оларды, сондай-ақ жанар-жағармай бағасын 2026 жылдың бірінші тоқсанының соңына дейін қатыру арқылы тежеуге тура келді. Бұл қадам нәтиже беріп, төртінші тоқсанда инфляция біршама баяулады, сонымен қатар теңге бағамы нығайды, — деп мойындайды Асан Құрманбеков.
Соған қарамастан, сарапшы азық-түлік бағасының өсуі инфляцияның алдағы уақытта қайта жеделдеуі мүмкін екенін көрсететінін айтады. 2025 жылы азық-түлік инфляциясы 5,5%-дан 13,5%-ға дейін, яғни екі еседен астам өскен. Жалпы алғанда, 2025 жылғы инфляция 12,3%-ды құрады — бұл 2022 жылғы 20%-дық шектен кейінгі ең жоғары көрсеткіш.
2026 жылға болжам
Halyk Finance болжамына сәйкес, 2026 жылы оң өзгерістерді күтуге негіз аз. Инфляция екі таңбалы деңгейде қала береді.
— ҚҚС мөлшерлемесінің жаңа жылдан бастап өсуінің әсері бағада ішінара көрініс тапты. Сонымен қатар, ол сұранысты әлсірету арқылы баға қысымын белгілі бір деңгейде тежейді. Біз теңге бағамы әлсіреуін жалғастырады деп санаймыз. Алайда ол өткен жылы доллар үшін 550 деңгейіне жақындағандықтан, ендігі әлсіреудің әсері соншалықты күшті болмайды, — дейді Асан Құрманбеков.
Оң фактор ретінде қазір шамадан тыс бағаланған рублдің әлсіреуі аталады. Ресей валютасының құнсыздануы РФ-тан импортталатын тауарлардың, әсіресе азық-түліктің арзандауына ықпал етуі мүмкін. Инфляцияны тежеуге Қазақстанның Ұлттық банкі төмендетуді жоспарламай отырған жоғары базалық мөлшерлеме және тұтынушылық несиелеуді салқындату шаралары да әсер етеді. Дегенмен бағаның өсуін толық тоқтату мүмкін болмайды.
— ҚҚС мөлшерлемесінің өсуі, 8 трлн теңге көлеміндегі квазифискалдық қаржыландыру, мемлекеттік монополиялар тарифтерінің қымбаттауы және теңгенің долларға қатысты әлсіреуі экономикадағы инфляциялық қысымды сақтап қалады. Біздің бағалауымызша, жыл соңына қарай баға өсімі қазіргі деңгейден төмендеп, 10,5–11,5% аралығында тұрақтауы мүмкін, — деп болжайды Асан Құрманбеков.
Сонымен қатар, Halyk Finance сарапшылары билік бірінші тоқсаннан кейін жанар-жағармай мен тұрғын үй-коммуналдық қызметтер тарифтерін «жіберуге» мүмкіндік бар деп санайды. Алайда мұнда басты қағида — ұстамдылық. Үкімет бюджет шығыстарын инфляция қарқынынан төмен деңгейде арттырып, тарифтердің күрт өсіп кетпеуін қадағалауы тиіс.