2024 жылғы су тасқынынан кейін қазақстандықтар күн жылыса күдікпен қарайды. Себебі ауыл тұрғындарының ішінде «тағы да тасқын қайталана ма?» деген үрей бар. Кеше түнде Сабынды ауылының 1500-ден астам тұрғыны қарғын судың құрбаны бола жаздады. Құтқарушылар мен жергілікті тұрғындардың күш біріктіруінің арқасында су арнасы далаға бағытталды. Ulysmedia.kz тілшісі аман қалған ауылға барып қайтты.
Құтқарушылар пікір білдіруден бастартты
Оқиға 5 cәуір күні түнде болды. Ал 6-сы күні таңда қауіп сейілсе де, құтқарушылар Сабынды ауылы маңынан жылжыған жоқ. Күрделі жағдайға қатысты пікір де білдірмеді. Тек кіреберістегі арнайы техника көп екені ғана байқалады. Мұнда кейбір облыстық басшылардың қара джиптері, ТЖҚ-ның барлаушы автокөліктері, өрт сөндіру гидранттарымен мотопомпалар –бәрі де жағдайдың барлығын «қозғағанын» көрсетеді. Аймақтық БАҚ мәліметтері бойынша, оқиға орнында облыс әкімі Марат Ахметжанов және ТЖҚ Төтенше жағдайларды болдырмау комитетінің төрағасы Серік Джүнісбеков болды. Облыс әкімінің орынбасары Мұрат Балпанның жетекшілігімен жедел штаб құрылды.
Құтқарушылар тілшімізге бұл жерде ТЖК вице-министрі де бар екенін айтқанымен, арнайы өкілдер пікір білдіруден бастартты. Бір құтқарушының айтуынша, олардың жұмысы өте көп, ал ақпаратты жергілікті билік жеткізеді.
Жергілікті атқарушы органдар, ТЖҚ және тұрғындардың күшімен Астана – Қорғалжын республикалық трассасының жол жамылғысының деңгейін көтеру жұмыстары жүргізілуде, мақсат – ери бастаған суды дала аймағына бағыттау. Зақымданудың салдарын жоюға 56 техника және 230-дан астам жергілікті тұрғын мен ТЖҚ қызметкерлері тартылған. 5 мың қап және 50 мың тонна инерттік материал дайындалған, 800 метр топырақ бөгеті салынған. Жағдай құзырлы қызметтердің бақылауында, – деп хабарлады Ақмола облысы әкімдігінің баспасөз қызметі.
«Ешкім нақты ештеңе түсіндірген жоқ»
Сабынды ауылының тұрғындарына да тек осы хабарлама мәлім. Біз жолыққан жергілікті тұрғындардың көбі дүкеннен келе жатты. Адамдар нан, қаймақ және басқа азық-түлік алып жүр. Түнде болған оқиға жайлы пікірлерін сабырмен жеткізді.
Бастапқыда бізге мүлде ештеңе айтпады… Кейін ғана бөгет жарылғанын хабарлады. Келіп, аула-үйді аралап, құжаттарыңызды жинаңыздар, дайындалыңыздар деді, – дейді бір тұрғын.
Ол барлық қажетті нәрселерін әлі күнге көзге көрінетін жерде сақтап отырғанын айтты. Бөгет жасалған сияқты, бірақ әрі қарай не болатыны белгісіз…
Мен хабарламаларды көрдім, бірдеңе істей бастағандарын, халық сол жерге көмекке барғанын айтты. Бірақ не істелгені, не болғаны жайлы ешкім бізге нақты түсіндірмеді, – дейді ауылдың тағы бір тұрғыны.
Кейбір тұрғындарды түнде мешітке және жергілікті мектепке орналастырған, ал енді бірі жағдай жақсарғанша туыстарының үйіне кеткен.
Әкім де апатты күтпеген
Мұндай жағдайды Сабынды ауылдық округінің әкімі Мұрат Хамитжанов та күтпеген. Ол оқиға орнында құрал-жабдықпен және жұмыс киімінде жүр.
Биыл қар көп болды, кейін күн кенеттен ысып кетті. Тіпті жаңбыр да жауды. Барлығы қатар келіп, су арнасы күшейді, – деп түсіндіреді ол күтпеген жағдайды.
Оның айтуынша, Сабындыда су тасқынына жыл сайын дайындық жүргізіледі, бірақ осындай ауқымды қар ерігенін күтпеген.
Тұрғындарға алдын ала ескертуге болар ма еді? – деген сұраққа әкім болжамды жауап берді:
Біз хабар бердік, ақпарат тараттық… Бірақ судың нақты көлемін алдын ала айту қиын, – дейді Хамитжанов.
«Біз мұны бұрын да көргенбіз»
Кейбір ауыл тұрғындары үшін су тасқыны – үйреншікті және бұрын бірнеше рет бастан кешкен қорқыныш.
Мен осы ауылда 22 жылдан бері тұрамын. Бұрын Нұра өзенінен асып, бөгет те жарылған еді. Бірақ мұндай жағдай – бірінші рет, – дейді біз жолыққан әйелдердің бірі.
Қарт кісі одан да ертеректегі жылдарды еске алады:
87-жылы су арықтан асып ақты, бәрін шайып әкететін. Мал қырылды. Бір сәтте бәрі судың астында қалады деп ойладық, – дейді ол өткен оқиғасын еске алып.
Оның айтуынша, су тасқынындағы ең қорқынышты нәрсе – табиғат күшіне қарсы ештеңе жасай алмайтындығыңды сезіну. Сондықтан жергілікті тұрғындар жағдайға ризашылықпен қарайды. Олар құтқарушылар түні бойы жұмыс істеді және мүліктерін судан сақтады деп санайды.
Алайда, бұл жағдай – еліміз су тасқынына қаншалықты дайын екендігін тағы бір саралауға себеп.
2024 жылы көптеген елді мекендер су астында қалған кезде, Сабынды ауылы жергілікті тұрғындардың айтуынша, суға толмаған. Екі жылдың ішінде не өзгерді? Осы жолы тек табиғат қана таңдау жасады ма? Әлде су тасқындарының алдын алу үшін бөлінген үлкен қаржы кейбір бөгеттерге жетпей қалды ма?
Қазір Астанадан Сабынды ауылына баратын Қорғалжын трассасы бойында, даланың орнына кей жерлерде көл пайда болған. Ал осы көлдің аралшаларында – ондаған ауылдар бар, тұрғындары ауыл шаруашылығымен айналысады немесе күнделікті күнкөріс табу үшін астанаға барады.
Шынында да, бұл көктемде олардың барлығы қауіпсіз бе – ешкім нақты айта алмайды, өйткені су алдыңғы жылы болмаған жерге де келуі мүмкін.