Польша Қазақстанның әскери дипломаты Әнуар Бәкібайды босатты. Ол Беларусьпен «беске бес» формуласы бойынша жүргізілген алмасу аясында берілді. Тыңшылық іс бойынша жасалған халықаралық мәміленің жай-жапсарын Ulysmedia.kz анықтады.
Алмасу 28 сәуірде Беларусь – Польша шекарасында өтті. Тараптар бір-біріне бес адамнан берді. Олардың қатарында журналистер, дін қызметкерлері, арнайы қызмет өкілдері және тыңшылық үшін ұсталған немесе сотталған адамдар болған.
Қатысушылардың бірінің аты ұзақ уақыт құпия сақталған. Кейін ол пайда болғанда, беті бандана арқылы жасырылған. Кейін поляк журналистері оның Польшада шпиондық күдікпен ұсталған қазақстандық дипломат Әнуар Қайратұлы Бәкібай екенін анықтады.
Әнуар Бәкібай Украинадағы Қазақстан елшілігінің әскери атташесінің көмекшісі болып жұмыс істеген. Ол 38 жаста, Павлодар қаласының тумасы. Алматыдағы Радиоэлектроника және байланыс әскери-инженерлік институтын бітірген. Отбасылы, екі баласы бар.
фото: БЕЛТА
Бәкібай 2025 жылдың жазында Польшадағы Быдгощ қаласында ұсталған. Польша арнайы қызметі (ABW) оны Ресей мүддесі үшін, соның ішінде Польша, НАТО және Украинаға қарсы барлау қызметін жүргізуі мүмкін деп күдіктенген.
Украинада ол дипломатиялық иммунитетке ие болғанымен, Польша аумағында бұл иммунитет жүрмеген, сондықтан оны ұстау мүмкін болған.
Бәкібайдың босатылуы Польша журналисі Анджей Почобут ісімен байланысты. Варшава оны Беларусьтен босатуға ұзақ уақыт күш салып, соңында алмасуға барған.
Польша басылымы Wyborcza мәліметінше, алмасу тізімі шамамен бір жыл бойы жасалған. Келіссөздер 2025 жылдың күзінен басталып, бірнеше елдің арнайы қызметтері қатысқан. Олардың қатарында АҚШ, Ресей және Қазақстан да бар.
Келіссөздер бірнеше рет тоқтап қалған, әр тарап өз мүддесін қорғаған. Бір кезеңде алмасу тіпті тоқтатылғаны айтылады (болжам бойынша Ресей қысымына байланысты).
Сол кезде Минскіде Ресей Сыртқы істер министрі Сергей Лавров болған. Мәскеу бұл алмасуды Беларусьтің тым дербес әрекеті ретінде қабылдаған.
Сол уақытта Польшада ресейлік археолог Александр Бутягин мен қазақстандық дипломат-тыңшы да ұсталған.
Сондай-ақ Украина, Румыния, Молдова және АҚШ қатысқан күрделі келіссөздер жүрген. Нәтижесінде тізімге Беларусь пен Ресей азаматтары, Молдова арнайы қызмет өкілдері және тыңшылық күдігімен ұсталған адамдар енгізілген.
Ақыры Бәкібай да осы алмасу құрамына кірген.
«Қазақстанның әскери барлау офицері монах Гжегож Гавелге айырбасталды», — деді журналист Бартош Велиньский.
28 жастағы монах Гавел Беларусь аумағында ұсталған. Оған әскери жаттығуларға қатысты құпия құжаттарды іздеді деген айып тағылған. Прагада бұл айыптаулар арандату ретінде бағаланған.
Саясаттанушы Арсен Сәрсековтің айтуынша, қазақстандық арнайы қызметтер Бәкібайды босатуға белсенді түрде атсалысқан, тіпті бұл істі президенттің өзі бақылауда ұстаған.
«Айыптаулар толық алынып тасталды. Қазақстандық азамат елге оралды. Бұл процесс Қазақстан мен Беларусь арнайы қызметтерінің бірлескен жұмысы арқылы жүзеге асты. Барлық іс президенттің тапсырмасымен және оның бақылауымен жүргізілді», — дейді ол.
Айта кетейік, 29 сәуірде Қасым-Жомарт Тоқаев пен Александр Лукашенко телефон арқылы сөйлескен. Ресми хабарламада тыңшы алмасу туралы айтылмаған, тек екіжақты қатынастар мен мерекелік құттықтаулар сөз болған.
Бұрынғы дипломат Қазбек Бейсебаевтың айтуынша, бұл жағдай дипломатиялық тәжірибеде сирек кездеседі. Әдетте күдікке ілінген дипломат елден жай ғана шығарылып, «персона нон грата» деп жарияланады.
Ал бұл жолы іс сотқа дейін жеткен, бұл жағдайдың ауыр болғанын көрсетеді.
Украинада ол иммунитетпен қорғалған, ал Польшада мұндай қорғаныс болмаған.
Сондықтан Польша оны кәдімгі шетел азаматы ретінде ұстаған.
Енді басты сұрақ — Әнуар Бәкібай Польшада нақты немен айналысты? Шынымен Ресей мүддесіне жұмыс істеді ме?
Ulysmedia.kz бұл жөнінде Қазақстанның СІМ мен ҰҚК-ге сұрау жолдамақ.