Экономистер 2027 жылы АҚШ валютасының орташа бағамы қанша болатынын болжады, деп хабарлайды Ulysmedia.kz.
Теңге нығайды, бірақ бұл уақытша ма?
Жазда сарапшылар 2026 жылы доллардың орташа бағамы 511,5 теңге болады деп болжаған еді. Енді бұл көрсеткіш 475,2 теңгеге дейін төмендетілді. Бұған ұлттық валютаның күткеннен де нығаюы себеп.
Қыркүйекте доллардың орташа бағамы маусыммен салыстырғанда 7,8% төмен болды. Теңгеге мұнай бағасының жоғарылығы мен жоғары пайыздық мөлшерлемелер әсер етіп отыр. Қазақстан шикізат сатудан көбірек доллар табады, ал шетелдік инвесторлар жоғары кіріс алуды көздеп, теңгемен номиналданған активтерге қаржы салуға ынталы.
Алайда 2027 жылы жағдай өзгеруі мүмкін. AERC болжамынша, доллардың орташа бағамы 490,5 теңге болады.
AERC экономистері Таяу Шығыстағы шиеленіс біртіндеп бәсеңдейді деп есептеп отыр. Соның салдарынан мұнай бағасы да төмендеуі мүмкін. Егер 2026 жылы Brent маркалы мұнайдың орташа бағасы барреліне 94,2 доллар болады деп болжанса, 2027 жылы бұл көрсеткіш 78,8 долларға дейін төмендейді.
Теңгенің әлсіреуіне ықпал етуі мүмкін тағы бір фактор – ірі жобаларға қажетті шетелдік жабдықтарды сатып алу. Қазақстан шетелден тауарды неғұрлым көп сатып алса, валютаға сұраныс соғұрлым артады.
Теңгенің нығаюы әрдайым тиімді бола бермейді
Қазақстандықтар теңге нығайғаннан соң доллар сатып алуға аз ақша жұмсайды. Шетелден тауар алу мен шетелге саяхаттау да арзандайды.
Алайда экономистер ұлттық валютаның қазіргі нығаюы ұзаққа созылмауы мүмкін екенін ескертеді. Шетелдік инвесторлардың бір бөлігі Қазақстанға жоғары пайыздық мөлшерлемелер үшін келеді. Жағдай өзгерсе, олар қаржысын елден тез әкетуі мүмкін.
– Алайда осылай келетін капитал құбылмалы сипатқа ие және елден тез кетуі мүмкін. Демек, теңгенің нығаюына негіз болатын іргелі факторлар болғанымен, қазіргі бағам динамикасына қысқа мерзімді факторлар да ішінара ықпал етіп отырғанын жоққа шығаруға болмайды. Ал Қазақстанға уақытша капитал ағыны емес, тұрақты тікелей шетелдік инвестициялар қажет. Былтыр олардың таза ағыны теріс мән көрсетті, – делінген AERC шолуында.
Тағы бір мәселе бар. Доллар арзандаған кезде шетелдік тауарлар сатып алушылар үшін тартымды бола түседі. Бұл қазақстандық кәсіпорындардың импорттық өнімдермен бәсекелесуін қиындатады.
AERC мамандары «голланд ауруы» деп аталатын қауіпке де назар аударды. Бұл – ел шикізат сатудан мол табыс тапқанымен, соның салдарынан экономиканың басқа салалары зардап шегетін жағдай.
– Мұның соңы «ресурстық қарғысқа» әкеледі. Мұндай жағдайда мемлекет шикізат рентасына арқа сүйеп өмір сүруге үйреніп, экономиканың салық базасы әлсірейді, – деп ескертеді зерттеу авторлары.
Экономистер Үкіметтің жоспарына да назар аударды. 2027-2029 жылдарға арналған бюджетте доллардың орташа бағамы 480 теңге деңгейінде белгіленген. Бұған дейінгі болжам 540 теңге болған.
Алайда осындай бағамның өзінде билік Қазақстанның шетелден сатып алатын тауар көлемі артады деп күтеді. AERC ресми болжам негізінде келтірген есепке сәйкес, 2029 жылға қарай импорт 33,3%-ға, ал экспорт небәрі 14,5%-ға өседі.
Бұл Қазақстанның басқа елдерге сататын тауарлары мен шетелден сатып алатын өнімдерінің көлемі арасындағы айырмашылық азаятынын білдіреді.
Сондықтан экономистер теңгенің қазіргі нығаюын болашақта бағам тұрақты болады деген кепілдік ретінде қабылдауға болмайтынын айтады.