2025 жылы жаһандық қорғаныс шығындары бұрын-соңды болмаған деңгейге жетті. Әлем елдері қауіпсіздікке басымдық беріп, әскери бюджеттерін ұлғайтып жатыр, деп хабарлайды Ulysmedia.kz.
СТАТИСТИКА ҚАНДАЙ?
SIPRI зерттеуі бойынша, 2025 жылы әлемдік әскери шығындар 2,9%-ға өсіп, 2,887 трлн долларға жеткен. Бұл – қатарынан 11 жыл бойы жалғасқан өсім. Соңғы он жыл ішінде шығындар 41%-ға артқан.
Әскери шығындардың жаһандық ЖІӨ-дегі үлесі 2,5%-ды құрады. Орта есеппен мемлекеттер бюджетінің 6,9%-ы қорғаныс саласына жұмсалса, жан басына шаққанда бұл көрсеткіш 352 доллар болған.
Жалпы шығындардың 80%-ы немесе 2,304 трлн доллары небәрі 15 елдің үлесіне тиесілі.
КӨШБАСШЫ ЕЛДЕР
2025 жылы әскери шығын көлемі бойынша алғашқы бестік өзгерген жоқ: АҚШ, Қытай, Ресей, Германия және Үндістан. Бұл елдер әлемдік шығындардың 58%-ын немесе 1,686 трлн долларын қамтамасыз етті.
АҚШ қорғанысқа 954 млрд доллар жұмсап (33%), көшбасшылығын сақтап қалды. Дегенмен, шығындар 7,5%-ға қысқарған. Сарапшылар мұны басқа елдерге берілетін қосымша әскери көмектің азаюымен байланыстырады.
2022-2025 жылдары Ukraine-ға 127 млрд доллар бөлініп, оның 65,1 млрд доллары игерілген. Ал Israel 2025 жылы 3,8 млрд доллар көмек алған. Вашингтонның басты бағыты – ядролық қаруды жаңғырту және озық қару жүйелерін дамыту.
Қытай 336 млрд доллар (12%) жұмсап, екінші орында тұр. Ел әскери бюджетін 31 жыл қатарынан ұлғайтып келеді. Соңғы он жылда өсім 62%-ға жеткен. Негізгі мақсат – People's Liberation Army-ді 2035 жылға дейін толық жаңғырту.
Ресей 190 млрд доллар (6,6%) жұмсап, үшінші орынды сақтады. Шығындар 5,9%-ға өскенімен, бұл 2022 жылғы Ресейдің Украинаға басып кіруі басталғалы бергі ең баяу өсім.
Әскери шығындардың ЖІӨ-дегі үлесі – 7,5%, ал бюджеттегі үлесі – 20%. Қақтығыс «тоздыру соғысына» айналғандықтан, Ресей арзанырақ қару-жараққа, соның ішінде дрондарға көбірек көңіл бөле бастаған.
Германия 114 млрд доллар (3,9%) жұмсап, бір жылда шығындарын 24%-ға арттырды. Бұл – қатарынан үшінші жыл екі таңбалы өсім. 2025 жылы әскери шығындар ЖІӨ-нің 2,3%-ына жетіп, 1990 жылдан бері алғаш рет 2%-дан асты.
Үндістан 92,1 млрд доллар (3,2%) жұмсаған. Бір жылдағы өсім – 8,9%. Бұған 2025 жылғы Үндістан мен Пәкістан қақтығысы әсер еткен. Соның нәтижесінде авиацияға бөлінетін қаржы 18%-ға артқан.
ЕУРОПА ДА ҚАУІПСІЗДІККЕ АЛАҢДАУЛЫ
Соңғы он жылда Солтүстік және Оңтүстік Американың үлесі 5,5 пайызға төмендеп, 37%-ды құрады. Ал Еуропаның үлесі 11 пайызға өсіп, 30%-ға жеткен.
Бұл – Еуропадағы қауіпсіздік ахуалының өзгеруімен және қорғаныс шығындарының артуымен байланысты.
NATO елдерінің жиынтық әскери шығындары 2025 жылы 1,581 трлн долларды құрап, әлемдік шығындардың 55%-ына тең болды.
Альянс елдері 2035 жылға қарай қорғанысқа жұмсалатын шығындарды ЖІӨ-нің 5%-ына дейін жеткізуді жоспарлап отыр. Оның ішінде 3,5%-ы негізгі әскери қажеттіліктерге, ал 1,5%-ы қорғанысқа қатысты қосымша шығындарға бағытталмақ.
Алайда бұл санаттардың нақты критерийлері әлі анықталмаған. Сарапшылардың пікірінше, бұл ашықтықты төмендетіп, кейбір елдердің әскери емес шығындарды да қорғаныс ретінде көрсетуіне жол ашуы мүмкін. Мысалы, Italy Сицилияға көпір салу шығындарын осындай санатқа енгізуді қарастырған.
2025 жылғы деректер әлемде қарулану жарысының күшейіп жатқанын көрсетеді. Геосаяси шиеленістер мен аймақтық қақтығыстар елдерді қорғанысқа көбірек қаржы бөлуге итермелеп отыр. Сарапшылар бұл үрдіс алдағы жылдары да жалғасуы мүмкін екенін айтады.