Төрт алтын және екі қола — Қазақстан құрамасы Жапонияда өткен жарыстардың алғашқы күнінде медальдар кестесінде төртінші орынға көтерілді. Қоржынға алғашқы медальдарды велошабандоздар Алексей Луценко мен Ринат Сұлтанова, сондай-ақ каратэшілер Жоламан Биғабыл мен Софья Берульцева салды. Айти мен Нагояда ел намысын 558 қазақстандық спортшы қорғап жатыр. Құрама осы қарқынын сақтай ала ма және алғашқы нәтижелер отандық спорттағы өзгерістер туралы нені көрсетеді? Ulysmedia.kz жанкүйерлер кімдерден жүлде күтетінін және қазіргі Азия ойындары 2028 жылғы Олимпиада алдындағы маңызды сынаққа айналатынын талдап көрді.
Үлкен команда – үлкен үміт
XX жазғы Азия ойындарының ашылу салтанаты 19 қыркүйекте Жапонияның Нагоя қаласында өтті. Жарыстар 4 қазанға дейін жалғасады. Қазақстан спортшылары Ойындар бағдарламасына енген 43 спорт түрінің 35-і бойынша қатысып жатыр.
Ұйымдастырушылар Азияның 45 елінен шамамен 15 мың спортшы келеді деп жоспарлап отыр. Жарыста 469 медаль жиынтығы сарапқа салынады.
Азия ойындары тек Нагоя мен Айти префектурасында ғана өтіп жатқан жоқ. Жекелеген жарыстар Токио, Осака және Жапонияның басқа да өңірлерінде ұйымдастырылып жатыр.
Қазақстан спортшылары үшін бұл — жылдың басты жарыстарының бірі. Ал жаттықтырушылар мен спорт федерациялары үшін құрлық деңгейіндегі бәсекеде дайындықтың қаншалықты нәтижелі екенін бағалауға мүмкіндік.
Мұнда мәселе тек медаль санында емес. Азия ойындары жас спортшыларды ірі халықаралық жарыстар жағдайында сынауға, ұлттық құраманың көшбасшылары қаншалықты дайын екенін бағалауға және 2028 жылы Лос-Анджелесте өтетін Олимпиада алдында қандай шешімдер қабылдау керек екенін түсінуге мүмкіндік береді.
Алайда әуелі Қазақстанның алдыңғы Азия ойындарын қандай нәтижемен аяқтағанын еске түсірейік.
80 медаль, бірақ оның 10-ы ғана алтын
Қытайдың Ханчжоу қаласында өткен, пандемияға байланысты 2022 жылдан 2023 жылға ауыстырылған Азия ойындарында Қазақстан құрамасы 80 медаль жеңіп алды:
22 күміс;
48 қола.
Медальдар кестесінде Қазақстан 11-орынға жайғасты.
Бірінші орынды 201 алтын медаль алған Қытай құрамасы иеленді. Екінші орында — 52 алтын медалі бар Жапония, үшінші орында — 42 алтын алған Оңтүстік Корея.
Медальдар кестесіндегі орын ең әуелі алтын медаль санына қарай анықталады. Сондықтан Қазақстанның 80 жүлдесі команданың 11-орыннан жоғары көтерілуіне мүмкіндік бермеді.
Қазақстаннан алда Өзбекстан, Үндістан, Иран, Таиланд, Бахрейн және КХДР құрамалары болды.
Бұл статистика биылғы Азия ойындарын одан әрі қыздыра түседі. Қазақстан құрамасы жүлделі орындар үшін күресе алатынын көрсетті. Алайда мәселе спортшыларымыздың қанша рет финалға шығып, сол финалдарда жеңіске жете алатынында. Дәл алтын медаль команданың медальдар кестесіндегі орнын айтарлықтай өзгерте алады.
ММА, падел және виртуалды таэквондо: Азия ойындарында қандай жаңалық бар?
Жапониядағы Ойындар бағдарламасы кеңейді. Азия ойындарында бұған дейін болмаған бірнеше спорт түрі бағдарламаға енгізілді. Олардың қатарында аралас жекпе-жек (ММА), падел, серфинг, текбол және виртуалды таэквондо бар.
Қазақстан спортшылары Азия ойындарында алғаш рет ММА бойынша бақ сынайды.
Падел — тенниске ұқсас ракеткалы ойын. Алайда ол қабырғалармен қоршалған алаңда өтеді және ойын барысында қабырғаларды да пайдалануға болады.
Текбол футбол мен үстел ойындарының элементтерін біріктіреді. Қатысушылар арнайы иілген үстелдің үстінен допты тор арқылы лақтырады және футболда рұқсат етілген дене мүшелерін пайдаланады.
Ал виртуалды таэквондо жекпе-жек өнері мен цифрлық технологияларды біріктіреді.
Жаңа спорт түрлерінің пайда болуы спортшылар мен федерацияларға өздерін танытуға қосымша мүмкіндік береді. Алайда қазақстандықтардың бұл мүмкіндіктерді қаншалықты тиімді пайдаланатынын жарыстың өзі көрсетеді.
Медальдарды қай спорт түрлерінен күтеміз?
Дәстүр бойынша қазақстандық жанкүйерлердің назары жекпе-жек спорттарына ауып отыр. Бокс, күрес, дзюдо, енді ММА — қазақстандық спортшылардың өнеріне қызығушылық жоғары болатын спорт түрлері.
Жеңіл атлетика, жүзу және ату спорттарынан да жүлде алуға мүмкіндік бар.
Гандбол, волейбол, жағажай волейболы, баскетбол және су добынан құралған командалар жеке спорт түрлеріндегідей көп назарға ие бола бермейді. Дегенмен Азия ойындары қазақстандық командалардың құрлықтың басқа елдерінен келген қарсыластармен салыстырғанда қандай деңгейде екенін көруге мүмкіндік береді.
Сонымен қатар әр спорт түрінен медаль болады деп алдын ала айтуға әлі ерте. Қатысушылар құрамы, жарыс кестесі, спортшылардың қазіргі формасы, тіпті бір сәтсіз бастама жарыстың барысын өзгертіп жіберуі мүмкін.
Дегенмен Ойындар Қазақстанда қай спорт түрлерінде мықты жас буын қалыптасып келе жатқанын, ал қай бағыттарда құрама әлі де бірнеше тәжірибелі көшбасшыға тәуелді екенін көрсете алады.
Дзюдодан бір алтынның өзі — үлкен нәтиже
Бұл ретте дзюдоның орны ерекше. Жарыс осы спорт түрі дүниеге келген Жапонияда өтіп жатыр. Қазақстан құрамасын Олимпиада чемпионы Елдос Сметов бастап шығады.
Қазақстандағы дзюдоның дамуына жақын спорт сарапшысы Айдар Махметов ұлттық құраманың жүлде алуға мүмкіндігі бар деп есептейді.
– Бізде Олимпиада чемпионы Елдос Сметов бастаған бәсекеге қабілетті команда қалыптасты. Биыл түрлі беделді жарыстарда медаль алған жігіттер бар. Мен бір алтын медаль күтемін және соны жетістік деп есептеймін, – дейді Махметов.
Сарапшы Азия ойындарында Қазақстан дзюдодан алтын медальді көп ала бермегенін еске салды.
– Бізде Азия ойындарында бар болғаны екі чемпион бар: 2014 жылы Сметов жеңіске жетсе, 2018 жылы Дидар Хамза топ жарды. Сондықтан кем дегенде бір алтын болса, бұл үлкен жетістік болар еді. Сонымен қатар бірнеше күміс және қола медаль күтемін, – деді ол.
Махметов командалық жарыста да сәтті өнер көрсетуі мүмкін екенін жоққа шығармайды.
– Командалық жарыста да жеңіске жетуге мүмкіндігіміз бар. Азия ойындарынан жаңа есімдердің ашылуын, қазақстандық спортшылардың жеңістерін және олардың жоғары деңгейдегі жарыстарда баға жетпес тәжірибе жинағанын күтемін, – дейді сарапшы.
Оның сөздері жанкүйерлердің күткені мен жекелеген спорт түрлеріндегі міндеттердің айырмашылығын көрсетеді. Көрермен үшін бір алтын медаль аз көрінуі мүмкін. Алайда Қазақстан дзюдошылары Азия ойындарының тарихында небәрі екі рет ең биік тұғырға көтерілгенін ескерсек, әр жаңа жеңістің маңызы зор.
Азия ойындары – Олимпиада алдындағы сынақ
Лос-Анджелесте өтетін жазғы Олимпиада ойындарына екі жылдан аз уақыт қалды. Азия ойындарындағы барлық спорт түрі Олимпиада бағдарламасына кірмейді. Сондықтан бұл жарыстардың нәтижесін болашақ Олимпиадаға тікелей қатыстыра беруге болмайды. Соған қарамастан Қазақстанның көптеген спорт федерациясы үшін Жапониядағы жарыстар дайындықтың маңызды бөлігі болмақ.
Жаттықтырушылар спортшылардың қысымға қалай төтеп беретінін, мықты қарсыластармен кездесуге қаншалықты дайын екенін және жас спортшылардың қайсысына негізгі құрамнан орын беруге болатынын бағалай алады. Спортшылардың өздері үшін бұл — медаль үшін күресіп қана қоймай, жаттығумен алмастыруға келмейтін тәжірибе жинауға мүмкіндік. Әсіресе, мұндай ауқымдағы жарысқа алғаш рет қатысып жатқандар үшін бұл маңызды.
Жеңіс үлкен мансаптың бастамасына айналуы мүмкін. Жеңіліс дайындықты қайта қарауға себеп болады. Алайда екі жағдайда да ең бастысы — тиісті қорытындыны уақытында шығару.
Азия ойындары Мырзабосынов тұсында не өзгергенін көрсетеді
Биылғы Азия ойындарының тағы бір ерекшелігі бар. Жарыс Қазақстан спортында Туризм және спорт министрі Ербол Мырзабосынов жүргізіп жатқан ауқымды қайта құру жұмыстары кезінде өтіп жатыр.
Ulysmedia.kz бұған дейін саладағы басқару жүйесінің қалай өзгеріп жатқанын жазған еді. Атап айтқанда, өңірлердегі спорт ұйымдарынан министрлікке дейінгі басқару жүйесі қайта құрылып, қаржыландыру қағидалары қайта қаралып, федерациялардың тиімділігін бағалау критерийлері енгізіліп жатыр. Жаңартылған заңнама кәсіби клубтарды бюджеттен қаржыландыруға шектеулер және басым спорт түрлерін анықтаудың жаңа тәсілдерін қарастырады.
Өзгерістер спортшыларды даярлау жүйесіне де қатысты. Министрлік спорт ғылымын дамытып, цифрлық есеп жүргізуді енгізіп, спорт резервімен жұмыс істеу тәсілдерін өзгертіп жатыр.
Реформалардың мақсаты — жекелеген чемпиондарды ғана дайындау емес, жаңа мықты спортшылардың тұрақты түрде қалыптасуын қамтамасыз ететін жүйе құру. Алайда қағаздағы реформалар мен спорт алаңындағы нәтиже — екі бөлек нәрсе. Оның үстіне чемпионды дайындауға бірнеше жыл қажет, сондықтан алдын ала қорытынды жасауға болмайды.
Соған қарамастан, Азия ойындары алғашқы жауаптарды бере алады. Қазақстан құрамасында көшбасшылардың орнын басатын жаңа спортшылар пайда болды ма? Қай спорт түрлерінде қазақстандықтар әлемнің және Азияның мықты спортшыларына жақындай түсті?
Ойындардан кейін Ербол Мырзабосынов медальдар кестесін ғана емес, спорттағы қандай реформалардың нәтиже бере бастағанын, ал қай өзгерістерге әлі уақыт қажет екенін бағалай алады.
Өйткені реформалардың басты мәні басшыларды тағайындау немесе қаржыны бөлу тәртібін өзгерту емес, Қазақстанда әлемдегі ең ірі жарыстарда жеңіс үшін күресе алатын спортшылар санын арттыру болуға тиіс.
Нәтиже ретінде нені бағалауға болады?
Қазақстанның Жапониядағы құрамасы үлкен, сондықтан жанкүйерлердің қолдайтын спортшылары көп. Алайда команданың өнерін тек жалпы медаль саны бойынша бағалау жеткіліксіз.
Алдыңғы Азия ойындары мұны көрсетті: 80 медаль жеңіп алуға болады, бірақ соған қарамастан медальдар кестесінің алғашқы ондығына кірмеуің мүмкін. Сондықтан 4 қазаннан кейін жүлделердің жалпы санына ғана емес, олардың қалай бөлінгеніне де назар аудару маңызды: Қазақстан қанша алтын медаль алды, жеңістерді қай спорт түрлері әкелді, жаңа есімдер пайда болды ма және танымал көшбасшылар қалай өнер көрсетті? Сонымен қатар Ханчжоудағы Азия ойындарынан кейінгі үш жылда не өзгергенін және Қазақстан спортының қаншалықты алға жылжығанын түсіну қажет.